Home NL
Blog
Diensten/produkten
Contact N
Columns N
Artikelen
overweging/bezinning
preken 2014
preken 2015
preken 2016
preken 2017
preken 2018
preken 2019
overwegingen 2020
Home EN

 

Overweging 6 juni 2021
tussen goed en kwaad

Lezingen: Genesis 3, 1-15; 2Korintiërs 4, 13-18; Marcus 3, 20-35.
Het probleem van goed en kwaad wordt wel eens de tragiek van de vrijheid genoemd.
We zijn immers in staat tot keuzes. We hebben een ethisch bewustzijn. We hebben weet van de consequenties van onze daden voor anderen. We hebben kennis van goed en kwaad, al van heel vroeg in ons leven. Sommige andere wezens zijn ook in staat tot keuzes, maar die zijn meestal door impulsen en opportunisme gedreven. Wat niet wil zeggen dat onze keuzes altijd vrij van opportunisme zijn.
Voor zover wij weten is dat wat wij de natuur noemen volstrekt onverschillig. Alle natuurrampen die ons overkomen zijn de natuur niet aan te rekenen. Soms zijn ze wel de mens aan te rekenen door zijn onverzadigbare omgang met de schepping. Pas dan krijgt een natuurramp een ethische kant. Bijvoorbeeld wanneer een modderstroom het gevolg is van de ontbossing van berghellingen.
We kunnen de schoonheid van de natuur bewonderen, iets wat weinig andere wezens zullen doen, en er de hand van de schepper in herkennen. Maar wanneer een hele streek met haar bevolking ten onder gaat door een vulkaanuitbarsting, een vloedgolf of extreme droogte is het ons onmogelijk om er de goede hand van God in te herkennen. Om dergelijke gebeurtenissen te kunnen rijmen met Gods alomtegenwoordigheid en betrokkenheid ziet een bepaalde manier van geloven, die niet de onze is, er de straffende hand van God in. Met een dergelijke verklaring kunnen zij het een plaats en betekenis geven. En dat is wat wij mensen doen: betekenis geven aan dat wat van zichzelf geen betekenis heeft. Dat kunnen we ook lezen in het scheppingsverhaal waarin al wat leeft voor de mens gevoerd wordt  om het een naam te geven, en daarmee een betekenis. Die betekenis bepaalt ook de relatie die we er als mens mee hebben.

Hoe langer we leven en hoe meer we om ons heen kijken zien we dat de goede en de kwade dingen die ons overkomen geen direct verband houden met ons gedrag. En dat is maar goed ook. Binnen zo’n “verdienmodel” van leven zou het goede ons arrogant maken en het kwade ons aan schuldgevoel ten onder doen gaan. Iedere mens wordt immers getroffen door kwade dingen en ontvangt ook veel goede. Wie we als mens zijn wordt niet bepaald door wat ons overkomt, maar door de manier waarop we ermee omgaan.
Deze, onze lang niet ideale werkelijkheid wordt meegenomen in het visioen van een herstelde schepping. Wanneer onze werkelijkheid ideaal zou zijn, zouden we niet dromen over een betere wereld. Terwijl wij er ook hard aan werken om te doen wat in ons vermogen ligt om ziekte en ander leed te bestrijden.
We hebben eenvoudigweg te accepteren dat dit wat wij kwaad noemen, omdat het haaks staat op wat we leven noemen, er is; en we moeten ermee omgaan.

Maar de lezingen van vandaag en de titel van de zondag, zondag van goed en kwaad, leggen het accent niet op wat ons overkomt, maar op wat van ons uitgaat. Ook in onszelf, in ieder van ons, is het goede en kwade aanwezig. Ons huis, ons hart is verdeeld. We vallen onszelf tegen. We zijn minder goed dan we zouden willen zijn. We constateren in onszelf een zekere onmacht om te beantwoorden aan ons ideaalbeeld. We hebben tegenstrijdige strevingen. We weten dat bepaalde dingen niet goed voor ons zijn, maar bezwijken toch voor de verleiding. “Twee zielen bewonen, helaas, mijn innerlijk” verzucht Faust, en wij met hem.

De vraag waarom de mens die als goed geschapen is, in staat is tot zoveel kwaad moeten we blijven stellen. Zelfs wanneer we er geen antwoord op vinden. Generaties voor ons hebben die vraag ook gesteld. En iedere mens moet deze vraag opnieuw stellen.

Het deel van genesis dat we lazen, probeert hiervan een verklaring te geven. Door te luisteren naar de woorden van de verleider wordt de mens zich bewust van zijn verhouding tot God. En door in te gaan op de verleiding raken goed en kwaad in hem vermengd. Met het bewustzijn van goed en kwaad komt ook de neiging tot goed en kwaad binnen. Je zou kunnen zeggen dat voor dit bewustzijn kwaad en goed voor de mens nog niet bestonden. De verleiding wordt verinnerlijkt. Genesis probeert alleen maar een verhalende verklaring te geven voor de geconstateerde werkelijkheid van de mens. Het verhaal zelf is overigens al niet vrij van ideologie. De interpretatie die in het verhaal wordt gegeven heeft het zicht op de vrouw ingrijpend en tragisch en langdurig bepaald. Zij werd tot zinnebeeld van de verleiding waardoor mannen naar haar konden blijven wijzen als de oorzaak van hun eigen zwakte. We zijn daar nog niet helemaal vrij van.

Er is overigens ook een oude rabbijnse interpretatie van dit deel van genesis: “nadat de man en de vrouw gemeenschap hadden, viel de man in slaap en liet zijn vrouw alleen op haar meest kwetsbare moment. Zij liep door de tuin en hoorde in de slang de stem van de messias. Daar ging zij natuurlijk op in”.  De slang is een oud symbool voor leven en levensvernieuwing en Eva zal de moeder zijn van alle menselijk leven. In deze interpretatie is de man nalatig. Hij verbreekt de eenheid met zijn heelmakende tegenover.

De essentie is dat we niet heel zijn. Dat goed en kwaad in ons hart vermengd zijn en dat zij daardoor niet eenduidig zijn, wat nog lastiger is. Goed en kwaad zijn de ethische benamingen van de twee elkaar beconcurrerende krachten in ons gemoed. De neiging tot vechten en tot vluchten; de agressieve en defensieve krachten; de animale en vegetatieve; de neiging voor onszelf te kiezen en ons in te zetten voor wie we liefhebben. We kennen ze in andere zin ook als yin en yang. Plato beschrijft ze tussen 400 en 375 voor Christus in zijn mythe van de wagenmenner. De bestuurder moet om vooruit te komen de twee paarden die tegengestelde kanten uit willen, goed in de teugels houden. (we weten tussen haakjes uit het bedrijfsleven en de politiek heel goed wat er gebeurt wanneer bestuurders dat niet doen)


Onze Joodse wortels kennen deze krachten ook, de goede neiging en de kwade neiging. Toch zijn beide nodig. De zogenoemde kwade neiging stelt ons in staat tot voortplanting, het bouwen van steden, het ontdekken van werelden en tot welvaart. Maar het kan ook leiden tot geweld, onderdrukking en uitbuiting. De krachten moeten elkaar afwisselen en in evenwicht houden. Alleen zo kunnen we heel zijn. De zachte krachten moeten de harde in toom houden, zoals de teugel een paard. En zoals, een beeld uit een profetisch pslamvers, een kinderhand de hand van de sterke. En dat is een prachtig beeld: de hand van de zwakke houdt de hand van de sterke in toom waardoor diens kracht omgebogen tot het goede.
Wanneer we de opdracht krijgen God te beminnen met heel ons hart is dat met de beide richtingen die in ons hart aanwezig zijn. Of met onze lichte en donkere kanten. Dat is in essentie het leven van bekering.

Dat goed en kwaad vermengd zijn is niet de tragiek van de vrijheid, het is naar mijn idee juist de essentie ervan. We zijn niet tot het een of het ander gedetermineerd, we zijn niet bepaald, we hebben de keuze. Dat juist maakt ons tot wie we zijn, maakt ons tot mens. Een wezen met een ethisch begrip en daarmee een onvervreemdbare en onontkoombare verantwoordelijkheid voor zijn en haar daden. Juist doordat beide in ons aanwezig zijn, kunnen we de verantwoordelijkheid voor het kwaad dat we doen niet afschuiven op anderen, niet op Het Kwaad met hoofdletters dat als een externe macht sterker zou zijn dan wij, niet op de duivel die we niet kunnen weerstaan, niet op andere mensen.

Als de mens die we zijn, met alle dubbelheid die ons eigen is, mogen we ons leven lang proberen de wil van God te doen. Met alle vermogens die we daarvoor tot onze beschikking hebben. Daarom is het wel fijn dat het laatste deel aan de evangelielezing is toegevoegd. Na de hele discussie over het verdeelde huis en Beëlzebul en de werking van Gods geest komt dit verhaal. Familiebezoek. Ze staan aan de deur en willen binnenkomen. De verwanten van Jezus, en daarmee ook onze verwanten, zijn zij die de wil van God doen. Dat lost het niet te bevatten dilemma van goed en kwaad op. We hoeven alleen maar stug vol te houden om te proberen Gods wil te doen, zo goed en zo kwaad als dat gaat.

 

Ik maak u graag deelgenoot van een gebed van rabbi Tanchoem bar Eskolastikai, en we zullen er delen van het onze vader in herkennen:
“Moge het uw wil zijn, Heer mijn God en God van mijn vaderen, dat u breekt en wegneemt het juk van de kwade neiging in ons hart. Want zo hebt u ons geschapen, om uw wil te doen. Wij zijn verplicht om uw wil te doen. U wilt dat graag en wij willen het graag. Wat weerhoudt ons dan? De zuurdesem. Het is u welbekend dat we niet de kracht hebben die te weerstaan. Moge het uw wil zijn, mijn God en God van mijn vaderen dat het niet over ons blijft heersen, zodat we uw wil maken als onze wil en met een geheeld hart leven” (j.Ber. IV, 2, 7d).  Amen.
 top

 

Overweging 30 mei 2021
Drie-eenheid, heilig verbond

Lezingen: Exodus 3, 1-6; Romeinen 8, 12-17; Johannes 3, 1-16.
Over God spreken is eigenlijk net zo iets als praten over covid. Iedereen doet het, maar weinigen hebben er echt verstand van. En dan is corona nog een strikt menselijke aangelegenheid waarvan we de bewegingen en gevolgen dagelijks aan den lijve, en in de portemonnee, ondervinden.
Gelukkig voor ons is God niet in de eerste plaats een zaak van het verstand, maar van het hart. We hoeven God niet te begrijpen, we mogen Hem verstaan. Zoals een partner. En dat is toch iets anders. Bij dogmatische uitspraken lijkt het wel alsof we God in onze zak hebben. Dat we precies weten wie God is. Zo ook hier: één God in drie personen. Wanneer we daar met ons gevormde verstand over nadenken krijgen we dat niet bij elkaar. Geloven we nu in één God, zoals we dat ook telkens zeggen in de geloofsbelijdenis? Of geloven we in drie goden, zoals  sommigen beweren dat wij doen? Of heeft onze God een meervoudige persoonlijkheidsstoornis?

Wat wij als een massief geloofsgegeven krijgen gepresenteerd -één God, drie personen- heeft zich in een tijdsspanne van een paar eeuwen ontwikkeld. En om tot de algemene viering van drievuldigheidszondag te komen heeft zes eeuwen geduurd, van Alcuinus in de achtste eeuw tot het besluit van de Avignonpaus Johannes XXII om de viering voor de hele kerk in te stellen.

U kunt zich voorstellen dat de goddelijkheid van de Zoon en de bemiddeling van de Geest in de jonge Kerk veel vragen opriepen met betrekking tot de eenheid en soevereiniteit en uniciteit van God, die de God van Abraham, Izaak en Jakob is.

Er is veel over gepraat en veel over geruzied door de bisschoppen van de vroege kerk, waarbij regelmatig bisschoppen en theologen werden verketterd om hun inzichten. Soms inzichten waarvan we nu zouden zeggen dat die helemaal zo gek niet zijn. Maar goed, wat is nieuw onder de zon?


Het gelovig inzicht groeide naar een formulering waarbij God werd gedefinieerd als één natuur, één wezen, in drie personen; een model om de eigenheid van de Vader, de Zoon en de Geest te beschrijven, hun eenheid en gelijkheid aan te geven en hun relatie, hun dynamiek met betrekking tot het heil aan te duiden. De formulering werd algemeen geloofsinzicht. Het inzicht tot geloofswaarheid, tot dogma.

Als de waarheid van God datgene is wat God zelf  is, dan kun je eigenlijk niet een verstaansmodel de plaats van de waarheid laten innemen. De waarheid van God lijkt me nu juist zijn onuitputtelijkheid, zijn nooit volledig te formuleren zijn, zijn altijd ontglippen aan ons denken en spreken. Daarom zeggen we vaak dat we beter over God kunnen zwijgen. Toch ontkomen we niet aan duidingen. We willen God ook benoemen en daar is ook niets mis mee, als we maar bedenken dat wat we beduiden niet De Waarheid is (met twee hoofdletters) en dat met ons spreken niet alles over God gezegd is.

Wie God voor zichzelf is weten we niet en daarom is alle spreken over God in die zin eigenlijk onmogelijk. Ons spreken gaat dan ook altijd over de wijze waarop God zich aan ons openbaart. Zo ook bij de drie-eenheid. Daarin openbaart zich voor ons een wezenskenmerk van God, namelijk dat God niet zelfgenoegzaam in zijn soevereiniteit opgesloten is, maar per se relatie is. Het zijn van God is altijd er-zijn, betrokken zijn. God levert zich over en levert zich uit in een liefdevolle leven schenkende en bevrijdende betrekking. De drie-eenheid is het beeld van de openheid van God. Van de goddelijke liefdesdynamiek. Van zijn verbondenheid en wat die verbondenheid bewerkt.

We leren God maar kennen in de ervaring met hem. Niet in de eerste plaats door over God na te denken. Het denken, het begrijpen volgt die ervaring. Dat klinkt moeilijker dan het is. Maar het wordt een stuk begrijpelijker wanneer ik zeg dat ik iemand niet leer kennen door over die persoon te gaan zitten na te denken, maar door me ermee te verbinden, door er ervaringen mee op te doen, door in relatie te komen. Over die ervaringen kan ik dan nadenken om iemand beter te leren begrijpen. Zo is het met God niet anders. De gelovige leert God kennen door ervaringen met Hem op te doen en daarover na te denken. Onze eigen zoektocht wordt ondersteund door de ervaringen van anderen. De heilige Schrift is een bijna onuitputtelijke bron van zulke ervaringsverhalen.

Daarin is God voortdurend met zijn volk bezig om zijn wezenlijke verbondenheid met zijn volk gestalte te geven. Scheppend, bevrijdend, herscheppend.
Binnen het verbond dat God met zijn volk sluit is het volk zoon van God. Drager van de messiaanse opdracht om de wereld te heiligen. God, verbond en volk vormen een drie-eenheid die gericht staat op heiliging. God heiligt zijn volk door zijn naam eraan te verbinden; het volk heiligt God door te leven naar zijn verbond; de heilige belofte van het verbond, het woord van God, verbindt hen met en aan elkaar.
Het onvermogen van het volk zich aan het verbond te houden vertaalt zich in de hoop op een messiaanse figuur die in staat is het verbond te herstellen. Deze gaat meer en meer het zoonschap vertegenwoordigen. Op hem is de hoop van het volk gesteld om de relatie met God te herstellen. De christusgelovige Joden troffen in Jezus die Messias aan.


Door ons geloof maken we deel uit van dit herstelde volk. Door Hem kan Paulus zeggen dat wie door de Geest van God gedreven worden kinderen van God zijn. Door ons geloof in Christus zijn wij weer als dochters en als zonen aangenomen. We worden als het ware opnieuw geboren. Nu niet naar het lichaam, maar naar de Geest die is in Christus Jezus.
We worden herboren om te kunnen worden wat we zijn, kinderen en erfgenamen van de belofte. Dat is geen verdienste, dat is liefde.

“Want alzo heeft God de wereld liefgehad dat hij zijn eniggeboren zoon gegeven heeft, opdat wie in hem gelooft niet verloren gaat, maar eeuwig leven hebben zal.” God geeft zichzelf voor het leven van de wereld. Een wereld die in zichzelf dood is, maar openbloeit wanneer deze geïnspireerd wordt door een geest van liefde. Daardoor krijgt de wereld het perspectief van Gods belofte.

Het is Gods liefde die zijn hemel omlaag buigt en de ellende van zijn volk ziet, die naar zijn volk toekomt om het uit slavernij te bevrijden. Geen ander dan die een nageslacht beloofde aan Abraham en met hem onderhandelde over Sodom, geen ander dan die Izaak redde van het offerhout  en die vocht in de nacht met Jakob. 


God is zelf heilig verbond en bevrijdende op leven gerichte relatie. Die relatie staat niet buiten ons en is niet zonder ons. Wij participeren in de trinitaire relatiedynamiek van God. Op sacramentele wijze krijgen we deel aan die relatie tot bevrijding en heiliging van de wereld. Zodat wij ook zelf sacramentele waardigheid krijgen. Zelf teken van godsopenbaring en godsontmoeting worden.
Het is niet zozeer Gods theologische gestalte die in de drie-eenheid wordt uitgedrukt. Het is veeleer het beeld van zijn verbond voor het leven met zijn geliefde kind. Een liefde die zich ook door ons aan de wereld kennen laat wanneer we leven naar zijn Geest. Het is Gods liefde zelf die door ons stroomt, geen andere. Er is geen scheiding. Maar onderscheid in eenheid.  Die liefde krijgt vorm in onze inzet voor gerechtigheid en vrede, goede relaties tussen mensen en volkeren, verbondenheid, in de liefde tussen mensen, in het bouwen aan een goede wereld en een vruchtbare samenleving. Wanneer wij zelf de wereld alzo liefhebben dat wij die heiligen in zijn structuren en relaties. Amen.
 top


Overweging 23 mei 2021, Pinksteren
klare taal

Lezingen: Genesis 11, 1-9; Handelingen 2, 1-11; Johannes 14, 8-17.
Het lijkt wat vreemd om met Pinksteren het verhaal van de toren van Babel te lezen. Babel staat bij ons symbool voor de spraakverwarring. Pinksteren juist voor de verstaanbaarheid. In die zin zou je kunnen zeggen dat de verhalen elkaars tegenhanger zijn. Maar dan kijken we alleen naar het slot van het verhaal dat eindigt in een veelvoud van taal, in verwarring en verstrooiing. Een situatie waarvoor het verhaal een gelovige verklaring wil zijn. De mensen verstaan elkaar niet langer en raken over de aarde verstrooid. Wanneer mensen elkaar niet langer willen of kunnen verstaan, valt de gemeenschap uiteen. Maar zo begint het verhaal niet. Zij spraken allen één taal en gebruikten dezelfde woorden, staat er. Een ideale uitgangssituatie zou je zeggen. Bovendien volgt het verhaal kort op het herstel van de schepping na de zondvloed. De aarde wordt bevolkt door de volkeren die uit Noach en zijn zonen zijn ontstaan. Wat gebeurt er dan waardoor de verwarring ontstaat? En, sterker nog, waardoor God zelf die verwarring doet ontstaan.
Zij zijn eerst uit het oosten, klassiek de plaats van licht, weggetrokken en vestigen zich in een vlakte. Daar werken zij samen om een stenen bouwsel op te richten dat reikt tot in de hemel om zich zo een naam te vestigen. Het lijkt alsof de geschiedenis van het paradijs zich herhaalt. De mens reikt naar de hemel om binnen te dringen in het domein van God. Maar dat is niet de plaats waar het leven van de mens zich moet afspelen. Hij moet niet daar een naam verwerven, maar juist hier op aarde. Hij moet zijn vermogen tot communiceren gebruiken om de aarde bewoonbaar te houden. Niet om een eigen naam te vestigen, maar om Gods naam te vestigen op aarde. Daarom, zo wordt verteld, brengt God verwarring aan, zodat mensen moeite moeten doen om elkaar te begrijpen. Zij moeten zich naar elkaar toe buigen om elkaar verstaan.
De menselijke taal wordt uiteengelegd en verliest zijn universele verstaanbaarheid. Het is zou je kunnen zeggen een straf met een opdracht. Maar soms lijkt het wel dat we het zo druk  hebben met misverstanden en pogingen om elkaar te begrijpen, dat we helemaal het zicht op God verliezen. En dat is natuurlijk ook niet de bedoeling. Daarbij is het van belang om in gedachten te houden dat de verwarring in genesis ontstaat tussen broedervolkeren. En dat is dan ook wat we zijn, broeders en zusters. De conflicten en misverstanden, maar ook de oplossing ervan, moeten we plaatsen binnen dit gegeven.


Net zoals de oude tekstschrijvers zich waarschijnlijk de vraag stelden waarom mensen toch niet één taal spreken, constateren wij dat mensen en groepen zich opsluiten in hun eigen taal en contexten. De oude bijbelschrijvers maakten er een verklarend verhaal over waarin de telkens terugkerende menselijke hoogmoed een sleutelrol speelt. Zij hadden intuïtief een scherp beeld van de menselijke mogelijkheden wanneer deze zich verenigen en zich op een gezamenlijk doel richten. Eendracht maakt macht in het kwadraat.
Wij zien een veelheid van talen als uitdrukking van de verschillende werelden en systemen die achter schuil gaan. Wij constateren in onze wereld een toenemende ideologische segregatie en (etnisch) nationalisme  waarbij volken en groepen zich opsluiten in het isolement van hun gelijk en identiteit. Daarbij gaat het niet alleen om godsdienst. Het betreft ook economisch protectionisme en staatkundige en culturele ideologieën.

 

Zo zou het niet moeten zijn. Ik ben er diep van overtuigd dat iedere mens in beginsel verlangt naar mens-zijn samen met andere mensen. Dat ieder verlangt om begrepen en gewaardeerd te worden. Om vrijuit en in vrede te kunnen leven.  Dat geldt zeker voor degenen die in de hoek zitten waar de grootste klappen vallen. De meest kwetsbaren op aarde, de rechtelozen en machtelozen, de op de vlucht gedreven massa’s. Het geldt ook voor hen die er de oorzaak van zijn. Maar die hopeloos verstrikt zijn geraakt in hun eigen ambities en overtuigingen waardoor zij blind zijn geworden voor de impact van hun handelen. Mensen die hun eigen naam willen vestigen ten koste van de levens van anderen.
We mogen niet ophouden te trachten elkaar te verstaan in ons verlangen naar vervulling, hoe moeilijk dat ook is wanneer de wegen zo ver uiteen liggen. En nog moeilijker wanneer men niet naar de ander wil luisteren. We moeten het volhouden omwille van de toekomst van de aarde. We leven immers alleen maar in vrede wanneer we allen in vrede leven.

De kracht van Pinksteren ligt voor mij in de boodschap die het uitdraagt. Het is de volheid van Pasen. En het mooie ervan is dat die volheid niet bij Jezus ligt, maar bij de leerlingen. De incarnatie in Jezus en zijn zending moet voltooid worden in de leerlingen. Het is ook een oogstfeest, het feest van de eerstelingen van het beloofde land. De leerlingen van Jezus, geïnspireerd door de Geest en levend naar het Woord van God (met het wekenfeest, zeven weken na pesach, wordt in Israel ook de gave van de tora gevierd), die leerlingen die ook wij zijn, zijn de eerstelingen van het beloofde  land. Zij vertegenwoordigen Gods belofte en stellen die present. Vandaar dat de NBV-uitgave uitdrukkelijk de apostelen en de andere leerlingen aan het woord laat.
De boodschap is universeel, katholiek bij uitstek. Het is geen esoterische boodschap voor ingewijden of voor uitverkorenen. Maar voor ieder die het wil horen. Er staat in handelingen 2 vers 4 weliswaar dat de leerlingen in vreemde talen begonnen te spreken, maar in vers 8 dat ieder de taal van zijn geboortestreek hoort.  Het eerste is een wonder, maar het tweede is veel betekenisvoller. Iedere toehoorder verstaat de blijde boodschap in zijn eigen taal. De boodschap heeft betekenis voor elke mens en elke context. Dat is waarlijk universeel en katholiek in de meest pure betekenis van dat begrip. Bovendien verstaat ieder deze woorden in de taal waarin hij geboren is. En dat betekent heel veel.
Dat roept een herinnering op van thuis zijn, van teruggevoerd worden naar de oorsprong, het is een onmiddellijkheid die je later nooit meer zult voelen. De Boodschap van de leerlingen heeft met ieders oorsprong te maken. Met dat wat we oorspronkelijk zijn en waartoe we ook bedoeld zijn. Om beelddrager van God te zijn. En precies daartoe heeft Hij ons zijn adem ingeblazen, laten delen in zijn Geest en leven.

Durven we daarop te vertrouwen en ons leven te richten op het nieuwe dat God vandaag, en telkens weer vandaag, met ons begint? Te leven naar de Geest? In het volle vertrouwen dat wij nu al helemaal deel van Gods plan uitmaken. We hoeven het niet zelf te doen de Geest de Helper komt ons tegemoet. De verstaanbaarheid van de boodschap van Pinksteren, Gods grote daden, heeft enerzijds te maken met de oorspronkelijkheid ervan en anderzijds met de bereidheid van de toehoorders om deze boodschap te verstaan. Zo mogen ook wij elkaar met een open geest tegemoet treden om elkaars verlangen naar oorspronkelijk leven te kunnen ontvangen.
Om achter de verschillen in taal en cultuur de authentieke wens om mens te worden te beluisteren. Om deel te blijven uitmaken van het beloofde land en er de vruchten van te smaken hoeven we niet omhoog te staren.

De sleutel ligt in de mens tegenover mij.
Wie Mij ziet, ziet de Vader zegt Jezus. Hij is de gestalte van de onzichtbare God. Hij is ons tegenover, onze naaste in ieder die we ontmoeten. Eigenlijk moeten we niet naar God streven om godgelijk te worden, want dat is een onmogelijke opgave, waarover we struikelen en ten val komen. We dragen zijn beeld al in ons. We zijn niet gelijk aan God en zullen dat ook nooit zijn. Maar we lijken wel op God wanneer we leven naar zijn Geest die in ons werkzaam is en die ons voortstuwt naar de vervulling van Gods belofte. We moeten ernaar streven om God zichtbaar te maken als de mens die wij zijn. Wie ons ziet moet iets van de Vader zien. Dat is de volheid van Pasen. Het nieuwe leven aangezegd. De weg gebaand door alles wat ten dode is om, door de kracht van de geest, de aarde tot bloei te brengen. Moge het overvloedig vrucht dragen, vruchten van de Geest, wijsheid, mededogen en gerechtigheid, liefde en vrede allermeest. Amen.

 top


Overweging 9 mei 2021
de maat der dingen

Lezingen: Jesaja 45, 15-19; 1Johannes 4, 7-21; Johannes 15, 9-17.
Het lijkt me een misvatting om aan te nemen dat de geschiedenis doelgericht is, of, dat de geschiedenis het doel van de wereld voortbrengt. En dat we zo op de geschiedenis zouden kunnen vertrouwen. Dat betekent niet dat er geen ontwikkeling is, maar wel dat die ontwikkeling niet samenvalt met de bedoeling van de schepping, ook al zou je momenten en bewegingen van hoop kunnen aanwijzen. Wat we in gelovige zin als de bedoeling van onze wereld en van ons mens-zijn onderscheiden, ontwikkelt zich niet lineair in de tijd van vroeger naar morgen, van verleden naar toekomst. Toch blijven we ons inspannen en zien we uit naar wat voor ons in het verschiet ligt. En dat is niet zinloos en niet vergeefs.
 
Dit lijkt me een aardige binnenkomer op de eerste zondag dat we weer na een periode van lock-down bij elkaar komen. En misschien nog wel behoorlijk frustrerend ook. Het doorbreekt het idee dat we vooruitgang boeken, steeds beter worden, ons ontwikkelen in de zin van het steeds meer zichtbaar worden van waartoe we geroepen zijn.
Het zijn gedachten naar aanleiding van de Jesajalezing in het licht van de evangelische aanwijzing.

Dit gedeelte van Jesaja vertelt over de plaats van Israël temidden van de volken. Het gaat over de roeping van Israël en roept ook op tot bekering. Dat gaat in de Schrift eigenlijk altijd hand in hand. Kinderen van God zijn betekent ook altijd je ernaar gedragen. Uitverkiezing houdt ook een opdracht in. Ook wij mogen Gods genade niet vergeefs ontvangen. Gods liefde voor ons noopt ons tot een antwoord. Belijden waarin je gelooft schept verplichtingen.


In ons tekstgedeelte is het niet altijd duidelijk wie er aan het woord is. En dat is voor de lezing van de tekst wel van belang. Het begint met de verborgenheid van God. Wie zegt dit? Israël? Dat blijkt niet zo te zijn. Het wordt de volken die tot Israël komen (uit Egypte, Nubië, Seba) in de mond gelegd. De beeldenmakers uit de volken staan te schande, maar zo niet het Godsvolk. Voor de volken is de God van Israël een verborgen God, maar voor Israël openbaart Hij zijn heil. Voor wie gelooft is God immers niet verborgen.
In het tweede stukje tekst, de verzen 18 en 19,  wordt een duidelijke relatie gelegd met de schepping en daarmee ook met de bedoeling ervan. Daar concentreren we ons op.

Bij monde van de profeet spreekt God zich uit in bewoordingen die verwijzen  naar genesis. Duisternis, woestenij, leegte. En naar de zevende dag. God is niet te vinden in het duister en de leegte, op plaatsen zonder licht. Maar juist in het licht. De profeet grijpt terug op het begin om de bedoeling, het waartoe van de schepping aan te duiden. Dat de aarde er is weten we allemaal wel, maar waartoe is een andere kwestie. Waar chaos en duisternis heersen is geen richting. Voor die richtingloosheid en doelloosheid is de aarde niet gevormd en is de mens niet geschapen. Maar juist om de schepping te vervullen en de aarde tot een verblijfplaats te maken, een bewoonbare plaats waar gerechtigheid is en leven.


Een verblijfplaats is iets anders dan een tijdelijke plek onderweg. In een woestijnomgeving onderweg zijn is bivak maken, tentje opzetten en weer afbreken. Eventueel wachten uitzetten tegen wilde dieren en eventuele overvallers. Een verblijfplaats is dan een oase waar iedereen veilig is, waar het gezelschap tot rust kan komen, de beesten gedrenkt en de mensen gelaafd kunnen worden. Een verblijfplaats kenmerkt zich door een zekere gerustheid, veiligheid en de mogelijkheid om op krachten te komen. In een verblijfplaats kun je wonen en je vestigen. Daar voel je je thuis en veilig. Daartoe heeft God de aarde gemaakt, met de bedoeling dat het een plek is waar men wonen kan, veilig, gerust en in vrede. Dit zijn de kenmerken van de zevende dag van de schepping. De viering van deze dag verwijst naar de voltooiing van de scheppingsbedoeling. Op deze dag brengen wij ons te binnen waartoe het begonnen is. En dat moeten we telkens hernemen, aangezien de geschiedenis niet lineair verloopt en we keer op keer uit het oog verliezen waar het eigenlijk om gaat.


Gods heil en de bedoeling van ons leven zijn niet zozeer ontwikkelingsgeschiedenis, maar vertegenwoordigen een scheppingsmogelijkheid en een gerichtheid, een intentie die steeds in de concrete omstandigheden waar gemaakt moet worden. Het waarmaken van die bedoeling is de opdracht van ons bestaan. Om binnen ons bereik en op de plaats waar wij zijn met liefde en toewijding de chaos te ordenen naar recht en gerechtigheid en de duisternis te verdrijven met ons licht en onze wereld een verblijfplaats te laten zijn.

Dit verblijven keert herhaald terug in de tekst van de Johannesbrief en het Johannesevangelie. Het woord dat daar gebruikt wordt is de vertaling van datzelfde begrip in de tekst van Jesaja.  Bij Johannes wordt het gebruikt in relatie tot God en diens liefde die zichtbaar wordt in onze liefde voor elkaar. Wanneer wij elkaar liefhebben verblijft God in ons. En wanneer wij in zijn liefde verblijven, verblijven wij ook in God. Het gaat om wonen en niet op doorreis zijn. Elkaar liefhebben is de voorwaarde om in God en diens liefde te blijven. Tegelijk is het er ook de uitdrukking en het teken van.


Wat voor soort liefde is dat dan? Is elke liefde goed genoeg? De vraag stellen is haar beantwoorden. Liefde is een veelomvattend begrip en wordt gebruikt voor vele vormen van betrokkenheid tussen mensen. We kennen de eigenliefde, de naastenliefde, vaderliefde en vandaag natuurlijk bijzonder de moederliefde. De romantische liefde, de kuise liefde, de hoofse liefde en de vurige en hartstochtelijke liefde. We kunnen de liefde bedrijven en haar beoefenen, een groot verschil. Het woord zelf is duidelijk niet voldoende en we hebben allerlei bijvoeglijke naamwoorden en voorzetsels nodig om aan te duiden welke liefde we bedoelen. Een groot onderscheid is de liefde die uit is op eigen bevrediging en de liefde die het welzijn van de ander zoekt. Tussen liefde met een bijbedoeling en onbaatzuchtige liefde. Tussen liefde die zichzelf zoekt en de liefde die om niet gegeven wordt. De schrift maakt dan ook een duidelijk onderscheid tussen de twee (eros en agape).

Augustinus zegt dan ook dat niet iedere vorm van liefde zuiver is. We hebben maar zuiver lief wanneer we de ander beminnen omwille van God en God omwille van zichzelf. We moeten niet beminnen omdat we er beter van worden of omdat we iets van de ander nodig hebben, al was het maar bevestiging. Liefde is niet gebruikenmaar genieten (niet  uti maar frui). Zuivere liefde is gratis, zoals de liefde van God gratis en om niet is. Het besef dat God ons bemint zonder voorbehoud en omwille van ons zelf, om wie we zijn en niet omwille van hetgeen we doen, laat ons zien wie we in de ogen van God mogen zijn. Beminnelijke mensen. En doordat we ons ten diepste bemind weten, hebben we de liefde niet als ruilmiddel nodig. We kunnen in gerustheid verblijven in de liefde van God en zijn vrij om de ander te beminnen. Dat begint bij de radicale aanvaarding van de ander in diens bestaan. Bevrijd van angst voor de vreemdheid van de ander. Met deze blik herkennen we elkaar als broeder en zuster. 

Dat is ware vrije liefde. Een liefde waarvan Augustinus zegt: “bemin en doe wat je wilt”. Die liefde heeft geen regels en geen wetten nodig. Zij is verankerd in God zelf en wijst de weg en geeft aan wat goed is om te doen. Het is de wegwijzer en de weg in één.  Een weg die leidt naar een goed leven voor ieder. Het is waarheid, weg en leven. Daarom gaat er aan het korte gebod uit de mond van Jezus nogal wat vooraf. Het komt niet uit de lucht vallen. Jezus zelf is de weg van die liefde gegaan tot leven van ons allen. Geen groter liefde kan iemand hebben dan dat hij zijn leven geeft voor zijn vrienden (vrienden die ook nog vijanden zijn). Met de liefde waarmee Hij ons heeft liefgehad moeten wij elkaar beminnen. Zijn liefde zet de standaard. Dat is de meetlat waarlangs onze liefde wordt afgemeten. Wij moeten elkaar niet zomaar beminnen, maar elkaar beminnen met dezelfde liefde waarmee Jezus ons heeft liefgehad. En die liefde is dezelfde als waarmee de Vader Hem heeft bemind. God, Jezus, wij, zijn in de Geest verbonden in een liefdesmenuet, de wereld een dansfeest. Door die goede Geest houden wij verblijf bij elkaar en verblijven in elkaar. Daartoe zijn wij geschapen en is de aarde ons gegeven.


Het gebod om elkaar lief te hebben en de ons gegeven mogelijkheid om dat te doen en zo Gods liefde onder ons zichtbaar te maken, staan ten dienste van het leven. Zij staan erop gericht om de aarde bewoonbaar te maken en te houden. Om het een verblijfplaats te laten zijn waar God zichtbaar woont temidden van zijn volk, zijn mensen. Dat betreft heel de aarde, niet maar een deel ervan. De liefde waartoe wij ons geroepen weten en die geen andere is dan Gods liefde en de inwerking van zijn Geest, staat gericht op de vervulling van de schepping. 
In de tekst van Jesaja staat dat God de aarde heeft gevormd tot een bewoonbare plaats. We hebben al gezien dat dat de bedoeling weergeeft. Het moet een bewoonbare plaats worden en zijn voor allen. Het woord dat daarvoor gebruikt wordt is ook te vertalen als “tot een plaats van rust”. Er wordt namelijk het woord voor sjabbat gebruikt. Tot een sabbat maakt God de aarde. De zevende dag, de sabbat, is de voleinding van de schepping waarin God rust. Gods liefde voor ons en onze liefde voor elkaar staan dus in het teken van de voleinding van de schepping. Gericht op de sabbat van de wederkomst des Heren. Waarop Gods liefde alles zal zijn in allen. In die grote sabbat ligt onze bestemming. En we hebben er nu al deel aan wanneer wij rusten, verblijven en wonen in zijn liefde. Amen.

 top

 

Overweging 2 mei 2021
voor het leven innig verbonden
Lezingen: Deuteronomium 4, 32-40; 1 Johannes 3, 18-24; Johannes 15, 1-8.


Geen mens is een eiland, wordt wel gezegd. En wanneer we geïsoleerd zijn, voelen we ons minder mens, minder vitaal. Met alle individualisme en ideeën over zelfbepaling en persoonlijke vrijheid is het goed om te beseffen dat we de ander nodig hebben om mens te worden. We hebben medemensen nodig tegenover wie we ons kunnen bevestigen en die op hun beurt ons bevestigen. We worden wie we zijn in relatie tot de ander. Onze identiteit ontwikkelt zich in de dynamiek met onze omgeving. Deels gebeurt dat onbewust, maar ook op grond van de keuzes die we maken met betrekking tot die omgeving en ten opzichte van hetgeen ons gebeurt. Verbondenheid schept identiteit en doet leven. Niet alleen dàt je verbonden bent, maar ook met wie je verbonden bent is daarbij belangrijk. De digitale wereld speelt daarin een steeds belangrijker rol.


En dat geldt eigenlijk zo langzamerhand voor iedereen. Niet alleen voor jongeren vormen de online groepen en communities waarvan ze deel uit maken de slagaders die hen van zuurstof voorzien. Ook voor ouderen is het van groot maatschappelijk belang om verbonden te zijn. Zeker in deze tijd van social distancing. Zo blijven zij in contact met de kinderen en kleinkinderen, met vrienden en met de kerk. Je kunt bestellingen doen en zaken regelen met de bank, de overheid en bedrijven en instellingen.
We kunnen ons een samenleving zonder social media en de mogelijkheden van het mobiele dataverkeer nauwelijks nog voorstellen. Het is geweldig dat dat kan. Het is allang niet meer iets alleen voor jongeren. Ook danig bejaarde opa’s en oma’s appen, facetimen, zoomen en skypen er lustig op los via smartphone of tablet. De verschillende applicaties vormen een breed aanvaard en integraal onderdeel van ieders sociale en zakelijke netwerk. We willen ervaren dat we deel zijn van een familie, een gemeenschap, een gebeurtenis, een club, een bindend verhaal. Het geeft ons het gevoel erbij te horen en het geeft betekenis aan ons leven. Het plaatst ons individuele leven in de context en de samenhang van medemensen. Zo leren we wie we zijn en ontwikkelen en bevestigen onze identiteit.


Deel uitmaken van een betekenisvolle omgeving is voor ieder van levensbelang. En die omgeving wordt gevormd door een relatienetwerk van mensen met een gedeelde ervaring. Zo is het nu en zo was het vroeger niet anders.
Deuteronomium spreekt erover: God is een relatie aangegaan met een volk dat hij uit de volken heeft gekozen. Hij heeft het bevrijd en is ermee op weg gegaan. De leden van dit volk hebben samen beproevingen doorstaan en hebben tekenen ontvangen van Gods trouw aan hen. Hij heeft tot hen gesproken en hun zijn voorschriften gegeven. Door deze gemeenschappelijke ervaringen hebben zij een identiteit verkregen die hen onderscheidt van anderen. Een identiteit die, meer dan door wat dan ook, wordt gecontinueerd door het onderhouden van de geboden, het leven naar de wet. Als lid van dat Godsvolk ben je door de generaties heen verbonden met degenen die uittogen uit Egypte, die aan de voet van de berg Sinaï stonden, die het land binnentrokken, die in diaspora leefden, vervolgd werden en vernietigd. Die telkens weer in hun geschiedenis door de Rode Zee trekken met een belofte in het hart. Dit schept een verbondenheid voor het leven door het leven.
Dit is geen verbondenheid waar je naar believen op kunt inloggen en uitloggen. Je kunt mensen met wie je het leven deelt niet ontvrienden. Het verbond met God niet deleten.
God heeft zich geëngageerd en Hij heeft zijn woord gegeven. Hij heeft zijn geest op ons gelegd. De verbondenheid met God en daarmee met medemensen is niet vrijblijvend. Vrij latend, ja, maar niet vrijblijvend.

Wanneer we antwoord geven op zijn woord, gaan we een relatie aan en bouwen samen een geschiedenis op die een kwalitatieve verandering in ons leven teweeg brengt. En dat is onomkeerbaar.


In de verschillende omgevingen waarin we op het web aanwezig zijn, kan identiteit iets vluchtigs krijgen. Een constructie voor de gelegenheid, voor die bepaalde groep. Meer een schijngestalte dan een echte identiteit. Misschien doen we ons mooier voor, hebben een jongere profielfoto. We kunnen spelen met deze identiteit zolang die niet geconfronteerd wordt in de ontmoeting. Ontmoeting heeft altijd openbaringskarakter. De ontmoeting met de medemens, en ook met God is altijd onthullend en niet verhullend.

In gelovige zin is identiteit nooit een constructie en zeker geen spel. Het volk van God is volk van God door uitverkiezing, maar wòrdt volk van God temidden van de volken door te leven naar zijn wet. Kind van God zijn we krachtens de scheppingsorde; lidmaat van Christus door de doop; zusters en broeders worden we door te leven naar zijn woord en in zijn liefde. Eerst is er de genade, dat wil zeggen Gods liefde, en dan is er het antwoord waarin de genade bevestigd wordt.
Onze identiteit is in de eerste plaats een geschonken identiteit. We krijgen die aangereikt van degene die ons het eerst heeft liefgehad. “Ik ben jullie God en jullie zijn mijn volk. Wees heilig, want ik de Heer ben heilig. Ik heb jullie bevrijd uit Egypte en jullie uitgekozen. Leef naar mijn woord, opdat jullie gelukkig zijn”. En Jezus: “Met de liefde waarmee de Vader Mij heeft liefgehad heb ik jullie liefgehad. Blijft in mijn liefde”.
In deze en vergelijkbare passages wordt eerst identiteit aangezegd en daarna een aanwijzing gegeven om overeenkomstig die identiteit te leven. Eerst de gave en dan de opgave, zo je wilt. In alle gevallen betreft het een identiteit die niet bepaald wordt door wie we kennen of zeggen te kennen op onze facebook- of LinkedInpagina, maar door Wie wij gekend worden.


Achter die liefde kunnen we ons niet verschuilen. We kunnen niet, om met de Johannesbrief te spreken, zeggen dat we God liefhebben zonder daarvan in concrete daden van naastenliefde te getuigen. Dat zou ons tot een leugen maken, tot mensen die beweren geen actuele herinnering hebben aan de woorden die Christus tot ons heeft gesproken. Onze belijdenis is de maat waarnaar we gemeten worden en onszelf meten.
Het is immers precies die liefde waar we een beroep op doen, die onthult wie en wat we zijn in het licht van diezelfde liefde. En we worden wie we als gelovige zeggen te zijn wanneer we ons aan Gods liefde toevertrouwen en zo met Hem verbonden blijven.

Wanneer Christus de wijnstok is en wij de ranken, en wanneer we dus zo met elkaar verbonden zijn dat zijn levenssappen door ons heen stromen, hoe zouden we dan andere vruchten kunnen voortbrengen dan vruchten van goedheid, mededogen en godsverbondenheid? Wanneer we naar de woorden van de eerste Johannesbrief, die in deze tijd ook gelezen wordt, kinderen van God zijn, wat zouden we dan anders kunnen doen dan elkaar liefhebben zoals God ons liefheeft.

Wie we zijn, zijn we in verbondenheid met God en in Christus. En zonder die verbondenheid zijn we niet. Ons leven kan maar in gelovige zin vruchtbaar zijn wanneer we blijven in Hem zoals Hij blijft in ons. In die vruchtbaarheid blijkt dat God in ons woont en in ons werkzaam is.


Wanneer het in de Schrift over verbondenheid gaat betreft het altijd de relatie met God en met de naaste. Een verbondenheid die ingebed is in liefde. Liefde die leven schept en leven behoedt. Die breuken herstelt, nieuwe wegen van verbondenheid zoekt.
Die liefde wordt ons niet opgelegd, is ons niet wezensvreemd. Hij woont in ons. God woont in ons. Christus verblijft in ons. Er is een existentiële verbintenis tussen God en ons.


Geloof heeft vele aspecten, sociale, ethische, mentale en emotionele. Het draagt op vele terreinen van ons iets waardevols aan. Het schept gemeenschap, geeft richting aan ons handelen, levert ons concepten voor de manier waarop we in de wereld staan en naar ontwikkelingen kijken, het geeft ons iets te verwachten, het schenkt toekomst, geborgenheid en thuisgevoel en verheft ons hart. Allemaal ongelofelijk belangrijke dingen voor ons bestaan in deze wereld.
Maar intiemer nog dan dit alles is de inwoning. God woont in ons en wij in God. Wij zijn existentieel verbonden, ook al bestaat God niet op dezelfde wijze als wij in de wereld bestaan. Het er-zijn van God in en met ons is van wezenlijke aard. In de zin dat het ons leven doordringt in al zijn aspecten. Ongrijpbaar wellicht, maar niet minder reëel; zoals alles wat belangrijk is in en aan ons bestaan. Zoals liefde, verbondenheid, warmte, welbevinden. In die zin is God niet groter dan ons hart (1Joh. 3,20), God is het hart van ons leven.


Het is precies die tot verwondering en dankbaarheid stemmende mystieke en reële verbondenheid die we gedenken en vierend actualiseren in de liturgie. Niet samen vieren is een groot gemis. Niet bijkomstig, maar een existentieel gemis.
De liturgie is, meer dan welke community, de betekenisgevende omgeving waarin we in directe verbondenheid met God en met elkaar vieren wie we mogen zijn.
En dit zijn de bevrijdende namen die wij ontvangen: mijn volk, die ik heb uitgeleid, mijn geliefde, wijnrank, broeder/zuster, geliefd kind.
Namen die diepe verbondenheid uitspreken en identiteit scheppen wanneer je je levensgeschiedenis lang ermee leeft. Amen.
  top

Handreiking 5e zondag van Pasen                      
2 mei 2021:
verbonden om vrucht te dragen


Lezingen: Deuteronomium 4, 32-40; 1 Johannes 3, 18-24; Johannes 15, 1-8.

Jezus zegt: “blijft in Mij en Ik blijf in jullie. Wie in mij blijft draagt veel vrucht”.

De liefde van God, de genade van onze Heer Jezus Christus en de gemeenschap van de heilige Geest zij met ons.  Amen.


Lied
Liedboek 656, strofe 1 en 3.

Ik ben de wijnstok, mijn Vader de wijngaardenier.
Gij zijt de ranken, dus blijf in mij, ik blijf in u- dan vindt Hij vruchten hier.
Zing voor de Vader, de wijngaardenier,
dus blijf in mij, Ik blijf in u, dan vindt Hij vruchten hier.

Laat dan mijn woorden uw waarheid en uw leven zijn;
blijf in mijn liefde, zoals Ik in de Vader blijf- gij zult vol vreugde zijn.
Bid om de geest, om het brood en de wijn,
en al wat gij de Vader vraagt, zal u gegeven zijn.


Gebed

In verbondenheid met U, God,
ontvangen wij de genade om te leven naar uw geboden.
wij danken U voor hem in wie uw verbond
met ons zichtbaar is geworden.
Laat ons in hem blijven, zoals Hij blijft in ons,
opdat ons leven vruchtbaar zij
in geloof, liefde en goede werken.
Door hem, Jezus Christus, uw Zoon,
die met U en de heilige Geest
leeft en leven geeft in de eeuwen der eeuwen. Amen.


Overweging

Geen mens is een eiland, wordt wel gezegd. En wanneer we geïsoleerd zijn, voelen we ons minder mens, minder vitaal. Met alle individualisme en ideeën over zelfbepaling en persoonlijke vrijheid is het goed om te beseffen dat we de ander nodig hebben om mens te worden. We hebben medemensen nodig tegenover wie we ons kunnen bevestigen en die op hun beurt ons bevestigen. We worden wie we zijn in relatie tot de ander. Onze identiteit ontwikkelt zich in de dynamiek met onze omgeving. Deels gebeurt dat onbewust, maar ook op grond van de keuzes die we maken met betrekking tot die omgeving en ten opzichte van hetgeen ons gebeurt. Verbondenheid schept identiteit en doet leven. Niet alleen dàt je verbonden bent, maar ook met wie je verbonden bent is daarbij belangrijk. De Schrift laat hier geen misverstand over bestaan.

Wanneer het daar over verbondenheid gaat betreft het altijd de relatie met God en met de naaste. Een verbondenheid die ingebed is in liefde. Liefde die leven schept en leven behoedt. Die breuken herstelt, nieuwe verbindingen zoekt.

Die liefde is ons niet wezensvreemd. Hij woont in ons. God woont in ons. Christus verblijft in ons. Er is een existentiële verbintenis tussen God en ons.

Geloof heeft sociale, ethische, mentale en emotionele aspecten. Het schept gemeenschap, geeft richting aan ons handelen, levert ons concepten voor de manier waarop we in de wereld staan en naar ontwikkelingen kijken, het geeft geborgenheid en thuisgevoel en verheft ons hart.
Intiemer nog dan dit alles is de inwoning. God woont in ons en wij in God. Wij zijn existentieel verbonden, ook al bestaat God niet op dezelfde wijze als wij in de wereld bestaan. Het er-zijn van God in en met ons is van wezenlijke aard. In de zin dat het ons leven doordringt in al zijn aspecten. Ongrijpbaar wellicht, maar niet minder reëel; zoals alles wat belangrijk is in en aan ons leven. Zoals liefde, verbondenheid, warmte, welbevinden. In die zin is God niet groter dan ons hart (1Joh. 3,20), God is het hart van ons leven.


Het is precies die tot verwondering en dankbaarheid stemmende mystieke en reële verbondenheid die we gedenken en vierend actualiseren in de eucharistie. Daar klinken ook de woorden ter bevestiging van die gemeenschap: “blijf in Mij, Ik blijf in jou”. Daarom is het gemis aan eucharistie niet bijkomstig, maar existentieel. Zolang we geen eucharistie kunnen vieren/ konden vieren kan dat gemis niet slijten, het schrijnt en in feite tot de wederkomst.


Gebed

God van leven,
woon in ons en blijf ons zo nabij
dat wij U nabij kunnen zijn
en leven in uw licht.
Wij danken voor de liefde
die ons verbindt
en bidden dat ons bestaan
vruchtbaar mag zijn.
Dat wij trossen van liefde en gerechtigheid dragen
geworteld in U en in uw Zoon, Jezus Christus,
levend door uw Geest, in eeuwigheid. Amen.


Zegen

Zegene ons de Algoede,                                                 
die in ons leeft,
die ons leven doordesemt,
die ons tot mensen maakt:

 

Vader, + Zoon en heilige Geest.
Amen

  top 

 

Handreiking 4e zondag van Pasen                                         
25 april 2021: Gods mededogen,
ofwel: zondag van de Goede Herder.

Lezingen:
Ezechiël 34, 1-10: Wee de herders…die zichzelf weiden…
1 Johannes 3, 1-8: nu reeds zijn wij kinderen van God…
Johannes 10, 11-16: Ik geef mijn leven voor mijn schapen…


Introitus: (Gb 396) Psalm 33, 4-5:
Oprecht is het woord van de HEER, al wat hij doet getuigt van zijn trouw. Hij heeft lief rechtvaardigheid en recht. De liefde van de HEER vervult de aarde.


De liefde van God, de genade van onze Heer Jezus Christus
en de gemeenschap van de heilige Geest zij met ons allen.
Amen.


Lied
  De aarde is vervuld, misericordia domini (Ok Gb 660, Liedboek 650), strofe 1,2,3, 6,7. T. Willem Barnard, m. Frits Mehrtens.

De aarde is vervuld van goedertierenheid,
van goddelijk geduld en goddelijk beleid.

Gods goedheid is te groot voor het geluk alleen,
zij gaat in alle nood door heel het leven heen.

Zij daalt als vruchtbaar zaad tot in de groeve af,
omdat zij niet verlaat wie toeven in het graf.

Het zaad der goedheid Gods, het hoge woord, de Heer,
valt in de voor des doods, valt in de aarde neer.

Al gij die God bemint en op zijn goedheid wacht,
de oogst ruist in de wind als psalmen in de nacht.


Gebed
 
Barmhartige God,
Gij steunt de zwakken
en brengt verdwaalden thuis bij U.
Wij danken U voor de goede herder
die zijn leven voor ons heeft gegeven
en die ons geleidt op de weg naar U toe:
Jezus Christus, uw Zoon en onze Broeder,
die met U in de eenheid van de heilige Geest
leeft en leven geeft, God in de eeuwen der eeuwen. Amen.


Schriftwoord

Uit de eerste Johannesbrief, hoofdstuk 3: ‘Hoe groot is de liefde die de Vader ons betoond heeft. Wij worden kinderen van God genoemd, en we zijn het ook. Dierbaren, nu al zijn wij kinderen van God, en wat we zullen zijn is nog niet geopenbaard; maar wij weten dat wanneer het geopenbaard wordt, wij aan Hem gelijk zullen zijn, omdat wij Hem zullen zien zoals Hij is.’  


Gedachten bij het woord

Thematisch gaat deze zondag over zorgend en verantwoordelijk leiderschap. Er wordt gerefereerd aan Gods liefde voor de wereld en het verlangen dat recht en gerechtigheid in de wereld leidend zijn. En dat niet zozeer als een extern gebod, maar vanuit een innerlijke behoefte van de mens zelf. En dat ook weer niet als een geforceerd gedrag, maar op grond van wie we als mens zijn, namelijk kinderen van God. Het bewustzijn daarvan voert ons leven op natuurlijke wijze naar de paden van het recht.

Een vrome wens? Daar lijkt het soms op waanneer we naar de leiders in onze wereld kijken en naar mensen die met luide stem blijk geven van nationalistische, racistische en discriminerende opvattingen. Juist het besef dat wij kinderen van de Allerhoogste zijn, maakt onze realiteit zo schrijnend. Tegelijk voedt het onze hoop en ons geloof dat het anders kan en moet.

Zowel de lezing uit Ezechiël als die uit het Johannesevangelie hekelen de herders, de leiders, die zich niet gedragen conform hun opdracht en bedoeling. Die eerder het eigen belang voor ogen hebben en niet het belang van degenen die aan hun zorg zijn toevertrouwd, of zich aan hun zorg hebben toevertrouwd. Leiders die zich schaamteloos verrijken ten koste van hun land en de bevolking. Politici die partijbelangen laten prevaleren boven het algemeen belang. Regeringen die de menselijke maat en de menselijkheid uit het oog verliezen. En aan de andere kant de slachtoffers van onrechtvaardige en onrechtmatige maatregelen en wetten en van onverschillige dictatoriale regimes.

De werkelijkheid is weerbarstig voor het gelovig hart. Reden temeer om ons ervan te blijven doordringen uit welke liefde we geboren zijn en tot welke liefde wij geschapen zijn. Zodat wij groeien in gerechtigheid en in gelijkvormigheid met Hem die ons de Weg ten leven heeft geopenbaard, vol genade en waarheid. Gaande die Weg wordt ook steeds meer zichtbaar wie we al zijn en zullen zijn.


Gezang
(OkGb 642, strofe 2) Voor de verrijzenis van onze Heer; m. victoria, victoria, surrexit nostra gloria, uit Missen en Gezangen 1745; t.W.Barnard

Geprezen is, geprezen is de Heer die ’t eeuwig wezen is.
Hij die het licht tevoorschijn riep laat ons opnieuw beginnen,
de nacht kan nooit meer winnen omdat de dood ten einde liep
die dag dat Hij ons schiep, die dag dat Hij ons schiep.


Zegenbede

Gezegend zijt Gij, God, die de wereld draagt.
Gezegend zijt Gij omwille van uw liefde en uw trouw.
Gij laat het werk van uw handen niet los
en verlangt dat wij leven hebben en wel in overvloed.
Zegen ons dan met het licht van uw gelaat,
opdat wij elkaar zien als zusters en broeders
en uw recht vestigen op aarde voor ieder mensenkind.
Zegen ons, Gij Eeuwige, Vader, +Zoon en heilige Geest.
  top


Handreiking derde zondag van Pasen                           

18 april 2021, ‘jubelt!’

Lezingen: Micha 4, 1-5 In het laatste van de dagen;
1 Johannes 1, 1-7 Het woord dat leven is ;
Johannes 21, 15-24 Petrus, hebt je Mij lief?


Introitus: Psalm 66, 1-2:
Juich, aarde alom voor de Heer,
bezing de heerlijkheid van zijn Naam.
Halleluia, halleluia, halleluia.

Het feest van de Opstanding draagt de voleinding in zich.
Het Woord dat ons tot leven riep zal worden vervuld.
In het laatste van de dagen zal het zijn als op de eerste dag.

 

Genade zij ons en vrede van God onze Vader, van Jezus Christus de Zoon en van de heilige Geest, de Helper. Amen.


Lied:
In ’t laatste van de dagen zal het zijn, str 1 en 3; t. H. Oosterhuis; m. A. Oomen

In ’t laatste van de dagen zal het zijn: een hoge berg, onwankelbaar gegrondvest,
hoog uit boven de heuvels, en een huis van goud in hemelsblauw daar bovenop.
De wereldzeeën zijn tot rust gekomen, de golven zijn verstomd, de branding zwijgt.


In ’t laatste van de dagen zal het zijn dat zwaarden worden omgesmeed tot ploegen,
je leert de oorlog af, je snoeit je wijnstok en strekt je in de schaduw van je bomen.
En niemand schrikt meer wakker in de nacht en niemand vreest nog voor een nieuwe morgen.


Gebed

Wij bezingen uw grote daden, God,
die U in uw liefde aan ons verricht.
Laat ons uw woord van leven steeds indachtig zijn,
opdat onze vreugde volkomen mag zijn.
door Christus, de verrezen Heer,
die met U leeft in de kracht van de Geest,
nu en tot in eeuwigheid. Amen.


Woorden van leven

Ook na zijn dood en opstanding is Jezus werkelijk tegenwoordig. In de zorg voor zijn gemeenschap, in de verkondiging door zijn leerlingen, in hun heilzaam handelen en in hun samenkomsten is Hijzelf aanwezig, als gastheer, als voedsel, als woord van eeuwig leven.
Dit woord dat leven is nemen wij tot ons opdat het ons leven stelt in het licht.
Wanneer wij, op zijn woord, in geloof samenkomen, is de verrezen Heer als gastheer in ons midden. Hij deelt ons van de gaven die Hijzelf voor ons heeft bereid en die Hijzelf is. Brood gebroken en wijn gedeeld, lichaam en leven tot opbouw van gemeenschap.
Het zijn de tekenen waarin Hijzelf zich met ons verbindt en gemeenschap heeft met ons. In een heel oud tafelgebed van de begintijd van de kerk, ver voordat de instellingswoorden een centrale plek kregen in het eucharistisch gebed,  komt de bede voor: “kom en heb gemeenschap met ons”. Dat is niet de uitdrukking van een dogmatische theologie. Dat is een intiem en levenscheppend gebeuren. Het is de uitdrukking van het geloof dat aan ons geschiedt wat wij vieren. Dat Christus werkelijk in ons midden komt om zijn leven met ons te delen, opdat we worden wat we zijn, gemeenschap en lichaam van Christus. De gemeenschap van het Woord is de omgeving, biotoop zo je wilt, waarin we kunnen groeien in gelijkvormig met Christus, als lichtmensen.

Die gemeenschap is de inhoud en het doel van de verkondiging zoals dat verwoord is in de lezing uit 1Johannes 1. De gemeenschap met de Vader en de Zoon is bron van volmaakte vreugde en deelhebben aan het eeuwige leven dat bij de Vader is en geopenbaard is en aan ons verschenen, zichtbaar voor alle ogen, in Jezus Christus.
Geheel in de traditie van de Johanneïsche literatuur wordt dit leven met licht geassocieerd en dood met duisternis. Het eeuwige leven bij de Vader wordt zo in verband gebracht met het scheppingslicht. Zo is God te noemen licht en leven. Er is in Hem geen spoor van duisternis en dood, alleen licht en leven. De wegen van de wereld en de werken van het duister zijn Hem vreemd. Maar wanneer wij gemeenschap met Hem hebben, wandelen we in zijn licht. Zijn kinderen van het licht. Als leden van die levensgemeenschap zijn we ook geroepen van dit licht te getuigen in onze leefwijze. Licht te brengen in de duisternis van onze wereld en waar het leven van onze naaste verduisterd is door pijn, verdriet, angst en onrecht, geweld en verlamming.


Dat we niet volmaakt hoeven te zijn om ons geroepen te weten laat de ondervraging en opdracht van Petrus zien in het evangelieverhaal.
Hij is leerling van het eerste uur, soms sneller met de tong dan met het hart. Loyaal en angstig, gelovig en twijfelaar, belijder en loochenaar. Wat dat betreft lijkt hij wel wat op ons. Tijdens het gesprek na de maaltijd is hij zich bewust van zijn beperkingen. Een goede eigenschap voor een leidinggevende lijkt me. Tot driemaal toe vraagt Jezus hem of hij van Hem houdt. Steeds bedroefder antwoordt Petrus ja. Hij ontvangt de opdracht om de gemeenschap te leiden.
Van belang is hier dat de zorg voor de gemeenschap gebaseerd is op de liefde tot Jezus. Petrus is verre van perfect en niet bijster geleerd en dat is maar goed ook. Zo staat hij dicht bij mensen. De doorn van de loochening in zijn eigen vlees behoedt hem voor hoogmoed, die een valkuil is voor iedere mens maar zeker ook voor een leidinggevende in de kerk. Het gaat om een functie die uit liefde voor Christus dienstbaar is aan de levensvervulling van mensen.
Het is een opdracht die zich over alle leerlingen van Jezus uitstrekt. Allen zijn tot de gemeenschap van de Vader en de Zoon in de Geest geroepen.
 

Looft en dankt de Heer, halleluia, halleluia.
Lof en dank zij God, halleluia, halleluia.

Zegene ons de Algoede God:
Vader, + Zoon en heilige Geest.
 top
 


Handreiking Beloken Pasen,    
                           
11 april 2021, tweede zondag van Pasen

Jesaja 26, 1-13; 1 Johannes 5, 1-6;
Johannes 20, 24-31

TASTEND GELOVEN


Heer, ik geloof; kom mijn ongeloof te hulp.

Vrede zij met u.

De liefde van God,
de genade van onze Heer Jezus Christus
en de gemeenschap van de heilige Geest
zij met u allen. Amen.


Lied:
Als kinderen nieuwgeboren, quasimodo geniti (naar de introitus van deze zondag: 1 Petrus 2, 2 en Psalm 81, 2), t. W. Barnard

Als kinderen nieuwgeboren zo moet gij begerig zijn
om het woord van de Heer te horen, uw melk en uw medicijn.
Het woord van de Heer is weldadig,
het woord van de Heer maakt rein,
het woord van de Heer verzadigt
wie dorstig en hongerig zijn.


Het is aan de mens beschoren begerig te zijn naar God,
naar een God die als mens geboren kwam uit een aardse schoot.
Het woord van de Heer… enz.


Het is aan de mensen geschonken te proeven de zoetheid Gods,
want het leven heeft zelf gedronken de bittere gal des doods.
Het woord van de Heer… enz.


Nu drink dan en wees begerig en groei in de zaligheid,
maar wees ook wederkerig voor God en zijn Zoon bereid.
Het woord van de Heer is geduldig,
het sterft en staat op als brood,
het brood wordt vermenigvuldigd
en redt van de bittere dood.


Gebed

Barmhartige God,
U kent ons verlangen om te geloven in uw aanwezigheid,
zichtbaar en tastbaar in ons midden,
tekenen waaraan we ons kunnen vasthouden.
Help ons te vertrouwen op het getuigenis
van wie ons in geloof zijn voorgegaan
om zelf teken te worden van uw liefde in de wereld.
Door Christus onze Heer.


Overwegingen
Bij herhaling horen we de vraag, in de Schrift en om ons heen, naar een teken, een bewijs van het bestaan van God en van zijn aanwezigheid en betrokkenheid. Een begrijpelijke en gerechtvaardigde vraag, lijkt me. Ook als gelovige mens bekruipt je van tijd tot tijd de twijfel of het wel waar is wat je gelooft en of de grond van ons geloof wel die solide rots is waarop we vertrouwen. Het zou fijn zijn zo af en toe een betrouwbaar teken te ontvangen dat ons geloof ondersteunt. Iets meer dan alleen de woorden waarin we God ontmoeten. (Gerrit Achterberg, Woord: ‘Ik kan alleen woorden ontmoeten, U niet meer. Maar hiermee houdt het groeten aan, zozeer, dat ik wel moet geloven, dat gij luistert; zoals ik omgekeerd uw stilte in mij hoor’.) We geloven op de tast, want we weten niet en zien niet.

Het verhaal over Tomas is voor ons geschreven om ons te laten zien dat onze twijfel niet nieuw is en om ons te helpen geloven dat Jezus die gestorven is, ook werkelijk is verrezen als teken van hoop voor ons allen. Het getuigenis van Tomas, en ook de andere leerlingen, en zijn belijdenis “mijn Heer en mijn God” ondersteunen dat.
En toch klinkt het “niet zien en toch geloven” ons tot vandaag in de oren. We geloven op goed vertrouwen.

Er is echter nog een ander aspect aan het vragen om een teken. We willen zien en overtuigd worden. Maar de ervaring leert dat we pas zien wanneer we geloven.
Misschien moeten we het eens anders benaderen. In plaats van een teken te vragen zouden we eerst een teken van God in de wereld moeten zijn. In dat licht zien wij het licht. “Mij spreekt de blomme een tale, dat God geschapen heeft”, schrijft Guido Gezelle. In het licht van zijn geloof spreekt de wereld tot hem in Gods taal. Eerst geven en dan ontvangen; eerst zijn en dan ook zien. Ons geloof leert ons God zien en niet andersom.

Ook de leerlingen moesten zich eerst openen. Hun deuren, hun luiken, hun hart open stellen. Om te kunnen zien en ontvangen. Dat stelt een vraag met betrekking tot de spanning tussen onze geslotenheid en openheid, onze gerichtheid op onszelf en ons openstaan naar de wereld, de ander. Het in onszelf besloten zijn en leven in relatie. Het idee dat wij onszelf genoeg zijn en de ervaring dat we de ander nodig hebben om mens te zijn. Het ik van de afgescheidenheid en het wij van de hele mens.
In het verlengde daarvan kunnen we onze ogen, onze harten, onze handen niet gesloten houden voor onze naaste, die mens is als wij.


Gebed
(naar Jesaja 26, 1-13)                                       
Gij, rots van ons heil,
uw naam alleen willen wij belijden.
Laat uw gerechtigheid over de aarde heersen
en leer ons wat recht is, schenk ons vrede.
Maak onze wegen recht.
En laat ons in uw liefde leven.
Door Christus onze Heer. Amen.

Zegen

God die in de opstanding van zijn Zoon een teken van trouw geeft aan alle generaties, moge ons zegenen en ons het vertrouwen schenken dat wij delen in zijn belofte:
Vader, + Zoon en heilige Geest. Amen. 

 top

 

Handreiking voor Pasen                    
4 april 2021

Jesaja 25,6-9:
op de berg van de Heer.
Marcus 16,1-8:
paasevangelie van de paasnacht.
Johannes 20,1-18:
paasevangelie van Pasen.


De steen is weggerold

In de paasnacht lezen we in het Marcusevangelie dat in alle vroegte, als het ware in de schemer van de ochtend, Maria Magdalena, Maria, de moeder van Jacobus, en Salome met kruiden op weg gaan om Jezus, die in alle haast begraven was, te gaan zalven. Zij vragen zich echter af wie voor hen de steen voor het graf zal wegrollen. Maar toen zij opkeken zagen zij dat de steen al weggerold was. Om aan te geven dat zij dat onmogelijk zelf hadden kunnen doen, staat er dan nog geschreven: “want hij was zeer groot”.

Het verdriet om een groot verlies is als een steen op ons hart. Soms zo groot dat we met geen mogelijkheid in staat zijn om die weg te rollen. Maar toch, na verloop van tijd, vele tranen verder, zien we soms wat licht schemeren. Dan kun je de ervaring hebben dat de zwaarte minder is geworden en de steen is weggerold. Hoe en wanneer precies weet je vaak niet eens. Maar, er is weer licht, je kunt weer verder. De dood is niet langer absoluut, er is ruimte voor nieuw leven.

Pasen is verre van eenvoudig, nooit vanzelfsprekend en geenszins naïef. Paasgeloof stelt zich actief te weer tegen de absolute aanspraken van de dood en tegen alles wat het leven gevangen houdt. Het bagatelliseert noch ontkent de realiteit van de dood. Het is een antwoord erop.

Lied 656; OK-Gezangboek, anastaseos hèmera, bew. K. Ouwens naar thema’s uit de paascanon van Joh. Damascenus.

Wij groeten u, o dag der dagen, o morgen der verrijzenis.
De Heer trok door de dood, verslagen ligt wat de mens tot dreiging is:
Hij leidt ons uit de dood naar ’t leven; de laatste vrees is uitgedreven.

Hij laat ons, mensen, mee ontstijgen aan al wat ons te gronde richt
en achten wij de aarde ons eigen, Hij gaat ons voor, wij zien in ’t licht
dat Hij ontsteekt het ware leven, ons door de hemel weer gegeven.


Gebed

Dit is de dag die gij hebt gemaakt, God,
een dag van vreugde voor ons allen.
Wij verheugen ons in hem
die ons verlost heeft en nieuw leven schenkt.
Mogen wij ons met de leerlingen openen
voor dit geloofsgeheim.
Gij die leven geeft en nieuw leven schept
in de opstanding van onze Heer en broeder, Jezus Christus,
die met U in de eenheid van de heilige Geest
leeft en regeert in de eeuwen der eeuwen. Amen.


Hij zag en geloofde, zij herkende en beleed

In het evangeliegedeelte van Johannes zien we twee stromen, die van de wanhoop en die van het inzicht. De reactie van Maria van Magdala en van de geliefde leerling. Waar de brief verrijzenisverkondiging is, wil het evangelie ons meenemen in een geloofsproces.

In het verslag over de reactie van ieder van beiden staat iets heel merkwaardigs. Merkwaardig genoeg om er dieper op in te gaan, want het biedt aanknopingspunten voor ons eigen geloof.
Maria Magdalena was ’s morgens vroeg al bij het graf gekomen en zag dat het leeg was. Ontzet gaat zij naar Petrus en de geliefde leerling. Deze rennen voor haar uit naar het graf. Zelf staat zij wenend bij het graf, terwijl de twee leerlingen naar binnen gaan. Wanneer deze weg zijn, buigt zij zich weer voorover en ziet twee engelen. Zij vragen haar waarom zij huilt en zij antwoordt dat het is omdat men haar Heer heeft weggenomen. Zij vraagt niet of zij dat gedaan hebben. Dan draait zij zich om en ziet iemand staan, die haar ook vraagt waarom zij huilt en aan wie ze wel vraagt of hij Hem heeft weggenomen. Jezus spreekt haar nu met haar naam aan en zij draait zich weer om, Hem herkennend. Zij keert zich twee maal om. Een keer naar de tuinman en een keer naar Jezus, terwijl zij met Hem spreekt.
Merkwaardig. Terwijl zij met Jezus praat, keert zij zich om.

Om Jezus als de Levende te herkennen zijn er kennelijk twee bewegingen nodig die beide met omkeer aangeduid worden.
De eerste beweging van omkeer is die van het graf naar de wereld van het leven, de tuinman. Het is tevens de beweging van staren in het donker naar kijken in het licht. Zij keert zich naar wat achter haar is, staat in de tekst. Het leven speelt zich af achter haar rug. Zij kijkt de verkeerde kant uit voor een antwoord op haar vraag. Waar Hij is, is niet in het graf, maar achter haar in het domein van het leven. En wanneer zij zich omkeert, ziet zij wel de realiteit, maar zij herkent niet degene naar wie zij op zoek is. Kennelijk vraagt dat nog een andere omkeer. Een innerlijke omkeer.

Je kunt je wel van de grafsteen omdraaien naar het levensdomein, maar dat betekent nog niet dat je leven en perspectief ziet. Haar blik is bezet door het verdriet om de dood. Zij zoekt de dode en ziet niet de Levende die voor haar staat. Pas wanneer zij aangesproken wordt met haar naam en zich innerlijk omkeert naar het leven, herkent zij degene die haar kent bij haar naam.
Een prachtig, herkenbaar en diep menselijk bekeringsproces als omkeer van dood naar leven. Pas op dat moment, wanneer zij haar geliefde meester als de Levende heeft herkend, kan zij optreden als de apostel van de apostelen. Als verkondiger aan de leerlingen met de boodschap dat Hij opgaat naar zijn en onze Vader. Zij heeft op een nieuwe manier leren kijken en in plaats van een dode te zoeken, verkondigt zij de Levende.


Intussen heeft zich een andere scene afgespeeld. Petrus en de geliefde leerling (de naam wordt niet genoemd) komen bij het graf. De geliefde kijkt in het graf, maar Petrus gaat als eerste naar binnen. Beiden zien de doeken, maar van de geliefde leerling wordt verteld dat hij ziet en gelooft. Dat wil zeggen: hij ziet de windsels, de afwezigheid van het lichaam en gelooft in wat zij betekenen. Hij kijkt anders dan Maria Magdalena en daarom is er ook geen ontreddering, geen vraag. Hij ziet en hij gelooft. Vooral dat “gelooft” mogen we heel betekenisvol verstaan. Het gaat om geloof in de zin die het evangelie wil verkondigen. Geloof in het Woord dat is vlees geworden en dat onder ons heeft gewoond. Het woord dat door de duisternis van de wereld niet ontvangen is, maar niettemin niet door de duisternis gevangen gehouden kan worden. Dat licht is en leven en dat gestorven is en aan het kruis zijn geest voor het leven van de wereld heeft overgedragen. Het Woord van God, dat God is, en niet door de dood kan worden vastgehouden. Dat is wat de geliefde leerling op grond van wat hij ziet en op grond van Jezus’ liefde voor zijn leerling mag en durft te geloven. Hij ziet hetzelfde als Maria Magdalena, maar hij ziet het niet op dezelfde manier. Hij ziet het niet als doodswindsels maar als tekenen die verwijzen naar de Afwezige. En die in zijn afwezigheid een teken van leven geeft.


Lied 655,
 OkGezangboek 1,3,5,7, Ich sag es jedem das er lebt (m. J.Crüger, t. Novalis, vert. A. den Besten)

Ik zeg het allen dat Hij leeft, dat Hij is opgestaan,
dat met zijn Geest Hij ons omgeeft waar wij ook gaan of staan.

Nu schijnt ons deze wereld pas der mensen vaderland:
een leven dat verborgen was ontvangen w’ uit zijn hand.

De donkere weg die Hij betrad komt uit in ’t hemelrijk,
en wie Hem volgen op dat pad worden aan Hem gelijk.

Nu is op aard geen goede daad meer tevergeefs gedaan,
want wat gij doet is als een zaad dat heerlijk op zal gaan.


Gebed 
(naar Jesaja 25,9)

Gij zijt de God van onze verwachting.
Wij geloven dat u ons hebt verlost en zult verlossen
van alles wat ons verhindert om waarlijk en voluit te leven.
Laat ons delen in het nieuwe leven,
dat wij het aanschijn van de aarde vernieuwen
en in Christus nieuwe mensen worden.
Door hem, de verrezen Heer, Jezus Christus,
uw Zoon, onze broeder. Amen.


Zegen

Mogen wij dan opstaan in hem die voor ons verrezen is. Moge de nieuwe dag voor ons open gaan.

Zegene ons de Eeuwige, de Verborgene die met ons is:
Vader, +Zoon en heilige Geest.

 Zalig Pasen.

 top


Handreiking Palmzondag  
                                      
28 maart 2021

Lezingen: Marcus 11,1-11; de intocht.
Jesaja 50, 4-7; Filippenzen 2, 5-11;
Marcus 14,1-15,47 passieverhaal.

De eerste lezing van Palmzondag wordt gelezen bij de palmwijding en betreft de intocht van Jezus in zijn stede, Jeruzalem. De vierde lezing beslaat de passie, de arrestatie, de veroordeling, de marteling en de dood van Jezus. Zo maakt palmzondag de beweging van de glorievolle intocht tot verguizing en dood.
Heden “hosanna”, morgen: “kruisigt hem”.

Gezegend jij die om liefde komt en vrede,
Gezegend jij die verlangt naar heelheid,
Gezegend jij die zachtmoedig bent en barmhartig,
Gezegend jij die zoekt en zoeken blijft,
Gezegend jij mens van God en kind van deze wereld. Amen.


Van lied 620 (OK Gezangboek, m. Floor van der Putt, t. Harrie Beex) luidt de 1e strofe:
Toen Jezus naar zijn stede ging zes dagen voor zijn lijden,
toen naderde een grote stoet die hem een welkom wijdde:
Wij zingen Hosanna de koning ter eer, gezegend die komt in de Naam van de Heer.


Eigenlijk is de intocht een soort trompe-l’oeil, een vorm van gezichtsbedrog. Het lijkt op de intocht van een koning of stadhouder in zijn stad, maar dat is het niet en ook weer wel.
Jezus lijkt uiterlijk in niets op een koning, hij heeft geen staatsie, geen soort van rijdier, geen herauten en koninklijke garde die hem vooruit gaan, geen pompa. En toch is Hij koning in de lijn van David, omgeven met grote verwachtingen van een messiaans koningschap. Later, bij zijn veroordeling, zal de discussie over zijn koningschap ook een rol spelen. Daar zegt Hij: mijn koningschap is niet van deze wereld. Niet deze wereld met zijn verdeeldheid, onrecht en lelijkheid. Maar de wereld waarnaar we uitzien en verlangen, een schone en veilige wereld waar leven is. Niet de wereld van glamour, schijn, hard lachen en oppervlakkigheid. Maar de wereld van eenvoud, diepgang en echtheid. Een wereld die tevoorschijn komt wanneer we onze prioriteiten op orde hebben. Wanneer we datgene waar Jezus voor staat en wat Hij voorleeft ook zelf nastreven, wordt die wereld zichtbaar, tot zegen van de mensheid.


Een hymne van Thomas van Aquino (364 uit het Gezangboek, Liedboek 565) begint met:

Het hoogste woord daalt uit het licht en blijft toch voor Gods aangezicht.
Het geeft zich over aan de nacht, zo wordt zijn grote werk volbracht.


Deze woorden sluiten aan bij de Filippenzenlezing: Laat in u dezelfde gezindheid zijn, die ook in Christus Jezus was. Hij die de gestalte van God had, hield zijn gelijkheid aan God niet vast. Hij heeft zich ontledigd door de gestalte van een dienstknecht aan te nemen en aan de mens gelijk te worden. En als mens verschenen, heeft hij zich vernederd en werd gehoorzaam tot in de dood, de dood aan het kruis.


Wat in Jezus wordt duidelijk gemaakt is dat God zich niet te groot voor ons voelt. Hij komt ons menselijk nabij. Mens geworden is Jezus dienstbaar aan onze verlossing en gaat die weg ten einde toe. Gehoorzaam aan het levenswoord dat hij is. De brief aan de Filippenzen vraagt ons, als leerlingen van Jezus, diezelfde gezindheid te hebben. Dienstbaar te zijn aan elkaars bevrijding tot menswording. Gehoorzaam aan het woord dat als scheppingswoord aan ons bestaan ten grondslag ligt en dat nog immer scheppend in ons werkt en ons boetseert tot de mens die wij kunnen zijn.
We hebben moeite met woorden als dienstbaar en gehoorzaam. Maar dienstbaarheid aan wat ons overstijgt en waarnaar wij verlangen, namelijk het nieuwe leven van het Godsrijk, maakt ons niet klein en afhankelijk, maar deel van het grote werk van de schepping. Hetzelfde geldt voor ons luisteren naar en gehoor geven aan het scheppend Woord dat is vlees, mens, geworden om ons opnieuw tot mensen te maken. Niet eens en voorgoed wellicht, zolang wij leven in deze wereld, maar wel telkens weer.


Daarbij gaan we de weg van de leerling, zoals de profeet schrijft: “de Heer, de Heer heeft mij leren spreken als een leerling. Om vermoeiden tot steun te zijn. Van ochtend tot ochtend wekt hij mijn oor, opdat ik hoor zoals leerlingen horen. De Heer, de Heer, heeft mijn oor geopend en ik ben niet weerspannig geweest”.
De leerling is niet vol van zichzelf, zoals de ‘weter’ dat is. De leerling is vol van het geleerde. Al lerende van Jezus raken wij vervuld van hem en van hetgeen hij ons leert.


Gezegend zijt Gij, God,
die ons uw Woord hebt toevertrouwd en in het hart gelegd.
Laat uw levenswoord in ons wortelen en vrucht dragen,
opdat het niet vergeefs gesproken is en ijdel tot u keert.
Vervul ons verlangen om deel te hebben aan uw grote werk,
de voltooiing van de schepping en verlossing van de wereld.
Maak ons tot dienaren van uw woord en laat ons de weg gaan
die uw Zoon ons is voorgegaan, opdat wij leven hebben,
en wel in overvloed.
Door Hem, Jezus Christus, die voor ons gestorven en verrezen is
en die met U leeft in de eenheid van de heilige Geest. Amen.

Zegene ons allen de Algoede God,
Vader, + Zoon en heilige Geest. Amen.

 top

 

Handreiking vijfde zondag veertigdagentijd
21 maart 2021; Zend mij uw licht en uw waarheid.

Lezingen: Jeremia 31, 31-34; Hebreeën 5, 1-10;
Johannes 12, 20-33.


Introitus Ps. 43,3 (NBV):
Zend uw licht en uw waarheid,
laten zij mij geleiden en brengen
naar uw heilige berg,
naar de plaats waar u woont.


Gij die uw verbond in ons hart legt,
wees met ons en wijs ons de weg naar het nieuwe leven
in Christus Jezus, die gestorven is en verrezen. Amen.


Bij Jeremia lezen we (NBV): "…spreekt de HEER: Ik zal mijn wet in hun binnenste leggen en in hun hart schrijven. Dan zal ik hun God zijn en zij mijn volk. Men zal elkaar niet meer hoeven te onderwijzen met de woorden “Leer de HEER kennen”, want iedereen, van groot tot klein, kent mij dan al, spreekt de HEER."


Er lijkt in het land van de social media een aparte en lucratieve rol weggelegd voor influencers. Mensen die veel volgers hebben op hun account en die met hetgeen zij doen of voorstaan het zelfbeeld en het gedrag van hun volgers beïnvloeden. Het is niet moeilijk te bedenken dat influencers commercieel interessant zijn voor bedrijven die produkten aan de mens willen brengen. Deze bedrijven proberen dan weer de influencer te beïnvloeden om met hen in zee te gaan. Invloed uitoefenen is belangrijk en beïnvloeding is al zo oud als weg naar Rome (of van Rome!) en nog ouder.
Niemand kan zich aan beïnvloeding onttrekken. Iedereen doet het, eenvoudigweg doordat we met elkaar in relatie staan. Vaak wordt het onbewust gedaan en ontvangen. Maar ook bewust. De regering doet het, ouders doen het, vrienden/-innen doen het, klasgenoten en leraren. En vaak met de beste bedoelingen. Om anderen iets te leren, de veiligheid van de samenleving te bevorderen, om betere mensen van ons maken. En soms alleen maar om er zelf beter van te worden.
Onze wereld is werkelijk ingrijpend veranderd door de digitale mogelijkheden en ik denk dat we nog maar voor een deel beseffen hoe ingrijpend. Fake nieuws, deep fake, communicatie middels avatars van jezelf, veranderen het zicht op onze werkelijkheid.
Het stelt hoge eisen aan ons onderscheidingsvermogen om te achterhalen met welke waarheid we te maken hebben en om keuzes te maken die echt bij ons passen en die ons schenken wat we verlangen.


Ook dat is kennelijk niet helemaal nieuw. Gezien de belofte van de HEER om zijn wet in ons hart te leggen, zodat niemand ons hoeft te vertellen (wijs te maken) wie God is. Ook al bestond er in het verleden een grotere overeenstemming tussen zichtbare werkelijkheid, waarde en waarheid.
We beschikken volgens de woorden van de profeet over een innerlijk kompas. Een van binnen weten wat onze waarheid is en wie we zijn. Een weten wie we als mens en als persoon zijn en wat de bedoeling is van ons bestaan als mens. Een besef van gaafheid en heelheid. In het licht van God zien we de waarheid van ons mens zijn. En daar koersen we op, doorheen de verleidingen en beproevingen die ons trachten te vervreemden van onszelf. Een leven dat al te sterk op de variaties, de golfbewegingen en de wisselende verschijningsvormen van de buitenwereld gericht is, verwijdert ons van onszelf.


Dat betekent dat we niet samenvallen met onze wereld. Wellicht zouden we die moeilijke passage uit het Johannesevangelie zo kunnen verstaan. Ik bedoel Johannes 12, 25b: “wie zijn leven in deze wereld haat, zal het bewaren tot eeuwig leven”. Een lastige zin. Voor mij is de betekenis gegeven in de woorden “in deze wereld”. De aanduiding “de wereld” is bij Johannes het duistere, het niet aan het licht gekomene, de van God afgekeerde kant.
Wie zou, zo stel ik dan de vraag, een leven in duisternis en van God afgewend niet haten, en alle mogelijke moeite doen om zich naar het licht te keren en te leven in verbondenheid met God, waar de bronnen van leven zijn? Het gaat er dus niet om dat je je leven haat. Dat zou wat zijn, het geschenk van de schepper zelf. Maar dat je een leven haat dat los van God staat en in duisternis verkeert omtrent de bedoeling van je leven.

Dus nogmaals bid ik: “Zend mij uw licht en uw waarheid tegemoet. Dat zij mij geleiden en thuis brengen bij u; dat ik in de wereld mag leven in uw licht, in uw waarheid die de openbaring van mijn leven is”.


Ik sluit met het mooie Oudkatholieke lied: Laat mij mijn hart en leven.
OkGb 609, t. E. Lagerwey, m. Keuls psalter 1722. Een mooie melodie.
Men zou het wat onbevooroordeeld mogen bidden om door de taal naar de innerlijke betekenis te komen.

Laat mij mijn hart en leven u, Jezus, God en Heer,
in ootmoed mogen geven ter uwer roem en eer.
Gij die ons ’t eeuwig leven geeft, geef dat ik eeuwig voor u leef.
O Heer, die ons van ’t kwaad geneest, herschep in ons de rechte geest.

Wat dank zal ik u schenken voor uwe komst in ’t stof,
wat loon voor u bedenken, die kwam uit ’s hemels hof?
Geef mij, zegt gij, uw hart, mijn kind. Geef, Heer, dat ik uw handen vind.
O Heer, die ons van ’t kwaad geneest, herschep in ons de rechte geest.

Gij hebt u neergebogen tot mijn verheffing, Heer,
en zag uit mededogen op mijn geringheid neer.
Nu leef ik, Heer, uit uwe kracht; nu straalt uit mij, Heer, uwe macht.
O Heer, die ons van ’t kwaad geneest, herschep in ons de rechte geest.


Zegene ons de God die ons leven betekenis geeft,
die zijn innerlijk verbond met ons sluit,
die ons nabijer is dan wij onszelf zijn,
Die we belijden als Vader, + Zoon en Geest. Amen.

 top


Handreiking vierde zondag veertigdagentijd, verblijdt u.

14 maart 2021
Lezingen: Jozua 4,19-5,1 en 5,10-12; Efeziërs 2,4-10; Johannes 6,4-15.


Het begin van het boek Jozua verhaalt hoe het volk Israël het beloofde land binnentrekt en voor de eerste keer daar Pasen viert, zijnde de gedachtenis van uittocht uit Egypte, doortocht, intocht in nieuw leven, het beloofde land.                          
Ook voor ons is Pasen het feest van nieuw leven.
Onze lezing van Jozua eindigt met de zin:
Voortaan kregen de Israëlieten geen manna meer;
gedurende dat jaar aten zij datgene wat Kanaän opbracht.


Bij deze zin bleef mijn aandacht hangen door een beeld dat ik daarbij had. Niet zozeer qua bijbelse betekenis, maar associatief. Hoe lang is het nu al niet geleden dat wij Brood uit de hemel, brood ten leven, Christus in teken van brood en wijn mochten ontvangen?
In de tussentijd leven we van hetgeen Kanaän voor ons opbrengt. Kanaän verstaan als het dagelijks leven dat we leiden. Het brood van alledag. En alles wat we elkaar te bieden hebben als werk van onze handen, en de gaven van hart en hoofd.  Dat lijkt soms niet zo veel, maar toch kan het meer dan genoeg zijn voor een waarachtig menselijk leven.


De liefde van God, de Vader,
de genade van God, de Zoon,
en de gemeenschap van God, de heilige Geest,
zij met ons allen.
Nu en alle dagen van ons leven tot aan de voleinding van de schepping.
Amen
.


Psalm 125, 1-3

Wie op de Heer vertrouwt is als de Sionsberg,
die onwankelbaar vast staat voor eeuwig.
Zoals de bergen Jeruzalem omringen,
zo omringt de Heer zijn volk, van nu tot in eeuwigheid.
De scepter van het kwaad zal niet rusten
op het land van de rechtvaardigen
en de rechtvaardigen zullen het onrecht de hand niet reiken.


Gebed

Gij hebt uw volk, God, bevrijd
en het door de woestijn gevoerd naar beloofd land.
Breng zo ook ons thuis bij u
en laat ons leven voor uw aangezicht.
Behoed onze handen voor onrecht,
dat wij wonen in vrede met alle mensen.
Laat ons van harte delen wat wij van u ontvangen.
Door Christus onze Heer. Amen.


Evangelie van Johannes 6, 5 vv.

Toen Jezus de menigte zag die naar hem toe was gekomen, vroeg hij aan Filippus: “waar kunnen we brood kopen om deze mensen te eten te geven?” Filippus zei: “zelfs 200 denariën zijn niet voldoende om ieder maar een klein stuk te geven”. Andreas zei: “hier is een jongen met vijf broden en twee vissen”. Jezus zei: “laat ieder gaan zitten”.
Jezus nam de broden, sprak het zegengebed en verdeelde het brood onder de aanwezigen, ongeveer vijfduizend. Zo ook met de vissen.
Toen iedereen voldoende gegeten had, verzamelden de leerlingen wat nog over was: twaalf manden vol.


Enkele gedachten

“zij aten van hetgeen Kanaän opbracht”. Het lijkt alsof God niet meer voor zijn volk zorgt. Maar dat is niet zo. Hij zegent hen in het werk van hun handen en de vruchtbaarheid van de schepping. En zo is onze situatie. We kunnen niet voor alles wijzen naar de hemel. We moeten zelf zorgdragen voor het leven op deze onze aarde en voor onze menselijke samenleving.
Daarbij moeten we niet te gering denken over wat we bij te dragen hebben. Wat weinig lijkt kan veel blijken. De sleutel voor genoeg voor allen lijkt gegeven in het inbrengen wat je te geven hebt en daarvan delen met velen.
Wanneer de gaven van de schepping en van onze scheppende handen worden toegeëigend en tot privébezit worden, afgeschermd voor de hongerige, zal er altijd lichamelijk en spiritueel gebrek zijn. Ongeveer zoals Mahatma zei: “de aarde biedt voldoende voor ieders behoefte, maar niet voor ieders hebzucht”.

In het evangelie staat dat Jezus zijn leerlingen een les wil leren. Ook hier speelt een kind een belangrijke rol. Hij heeft ogenschijnlijk niet veel bij zich. De leerling zegt dan ook: ‘wat is dat voor zo’n grote menigte?’ Maar voor Jezus, die zelf het brood uit de hemel is, dat is neergedaald als voedsel tot eeuwig leven, is het voldoende. Hij spreekt de zegenbede: “gezegend zijt gij, God, koning van de wereld, die voedsel geeft aan al wat leeft”. En er geschiedt wat wordt gebeden. Durven delen wat je hebt is het begin en wat er overblijft is voldoende voor een heel godsvolk.


Lied
(Barnard; Van Aalten) Lb 383, OkGb541
Zeven was voldoende, vijf en twee, zeven was voldoende
voor vijfduizend op de heuvels langs de zee.
Zeven is voldoende, toen en nu, zeven is voldoende
alle dagen van ons leven, dankzij u.

Zeven is voldoende, brood en vis, Jezus is voldoende
voor ons allen als de kring gesloten is.

Voed ons met uw leven, vis en brood, alle zeven dagen,
gij verzadigt allen met uw offerdood.

Want gij zijt de eerste, rond alom, ja, gij zijt de eerste
en de laatste, kom, o Here Jezus, kom.

Gebed
Schenk ons het vertrouwen, God,
om ruimhartig te leven.
Dat wij niet angstvallig voor onszelf houden
wat u ons hebt gegeven voor het leven van velen.
Sterk ons in het geloof dat wie en wat wij zijn
voldoende is om bij te dragen
aan de komst van uw rijk van vrede en gerechtigheid.
Gij maakt ons nieuw, dat geloven wij op uw woord,
Jezus Christus, uw Zoon en onze Heer. Amen.
 

Zegene ons de Algoede eeuwige God,
Vader, + Zoon en heilige Geest. Amen.

 top


Handreiking derde zondag veertigdagentijd 

Lezingen: Exodus 20, 1-17; Romeinen 7, 14-25;
Johannes 2, 13-22.

Wat een hoogtepunt in de reis door de woestijn had moeten zijn, is tegelijk een dieptepunt.
Tijdens de gave van de tien geboden, die wegwijzers naar een goed leven, en de uitleg ervan aan Mozes, is het volk overspelig in de afgodsdienst aan het gouden kalf.


Ontvangen van de wet

Na de mondelinge overdracht van de tien levenswoorden verblijft Mozes 40 dagen en nachten op de berg bij God voor hij de tafelen ontvangt die door de vinger van God beschreven zijn. De woorden zijn Gods vingerwijzingen die zijn volk de weg willen wijzen naar een goed leven in het land dat het ontvangen zal om er te wonen in vrede en een rechtvaardig leven te leiden.  
In afwachting van Gods openbaring en de terugkeer van Mozes wordt het volk onder aan de berg Sinaï ongeduldig. Het grijpt terug op de oude goden.
Dit moment van overspel zal later in het evangelie van Johannes (hoofdstuk 8, 1-11) nog een rol spelen. Daar beroepen schriftgeleerden en Farizeeën zich op de wet van Mozes om een vrouw die op overspel betrapt is, te stenigen. Jezus brengt hun de wet van de barmhartigheid in herinnering die aan het volk genade schonk toen het zelf tijdens de gave van diezelfde wet overspelig was.
Boven de letter van de wet staan de geest en de bedoeling van de wet. De geest van liefde en barmhartigheid en de gerichtheid op de bevordering van het leven.

Wanneer de letter overheerst worden mensen verketterd en gedood. Of wordt mensen die toch al in een moeilijk parket zitten, het leven onmogelijk gemaakt. Dat gebeurt zelfs in een land dat we graag als beschaafd beschouwen. Menselijkheid en menswaardigheid gaan aan de wet vooraf. Een wet die deze kwaliteiten, bedoeld of onbedoeld, onder druk zet, mag niet worden toegepast.


Psalm 119, 1-8
(NBV), De wet in het hart

Gelukkig wie de volmaakte weg gaan en leven naar de wet van de HEER,
gelukkig wie zijn richtlijnen volgen, hem zoeken met heel hun hart.
Zij bedrijven geen onrecht, maar gaan de wegen die hij wijst.
Uw regels hebt u gegeven, opdat wij ons eraan houden.
Laat toch mijn wegen recht zijn, ik wil mij houden aan uw wetten.
Ik zal nooit beschaamd staan als ik uw geboden in acht neem.
Ik zal u loven met een oprecht hart als ik uw rechtvaardige voorschriften leer.
Ik zal mij houden aan uw wetten, -verlaat mij dan niet voorgoed.

Wanneer de wet uitwendig blijft als een opgedrongen structuur, kan het geen levende werkelijkheid worden. Dat kan maar wanneer het eigen wordt gemaakt, zich vestigt in het hart. Er is werkelijk een groot verschil tussen het opvolgen van regels en leven naar een ethisch kompas. Gods levenswoord moet ons eigen antwoord zijn op het leven. Ons leven heeft toekomst wanneer we integer de weg gaan langs de richtingwijzer van God. Dat maakt onze wegen recht, hoe grillig ons leven ook kan zijn. Niet de gebeurtenissen bepalen onze weg. We gaan onze weg, en de weg van de Heer, doorheen de gebeurtenissen van ons leven.


Heelheid van het hart

Het zal niemand van ons ontbreken aan de wil om de weg van het leven te gaan. Maar toch maken we ook keuzes waarvan we wel weten of achteraf beamen dat ze ongelukkig zijn, schadelijk of soms ook strijdig met wie we zijn of willen zijn. Willen en kunnen zijn toch verschillende dingen. Dit nog afgezien van de momenten waarop we ons willens en wetens in risicovolle situaties begeven. Denkend dat we het wel zullen redden. En gelukkig is dat vaak ook zo.
Het goede zoeken met heel ons hart en er ook naar leven is zeker ons verlangen. Maar in ons hart zijn ook andere verlangens. Ons hart is niet heel, we zijn niet uit één stuk, geen ongekerfd blok, om met de tao van Poe te spreken. Niemand komt zonder kleerscheuren door het leven. Gebeurtenissen laten hun sporen na. En met name de gevoelens de we aan de gebeurtenissen overhouden. Beschadigingen, gekrenktheid, boosheid en teleurstelling vormen een residu in ons hart van waaruit we dingen doen die we eigenlijk niet willen. Dankbaarheid, vertrouwen, de ervaring van geliefd zijn en het vermogen om lief te hebben daarentegen brengen ons dichter bij heelheid.

Wat laten we toe in onze binnenkamer, welke “gasten” zijn welkom, wat laten we wonen in ons hart?

In het moeilijke stuk van Romeinen 7 lezen we hoe Paulus worstelt met de dubbelheid die hij in zijn innerlijk tegenkomt. Hij ziet hoe het goede willen wel binnen zijn bereik ligt, maar niet het goede doen. Doordat hij kennelijk de wet als iets van buitenaf beschouwt, hoe goed die wet ook is, roept het verzet op. Hij dankt voor de Geest van God die in hem bewerkt wat hij niet in staat is op eigen kracht te doen.
Zo werkt het ook bij ons: wanneer we beseffen dat wij van God zijn en waartoe we geroepen zijn geeft dat ons de kracht om ernaar te leven. Dat mogen we ons telkens weer te binnen brengen om de genade van Gods liefde te actualiseren.


Gebed

Gezegend zijt gij, God, die ons uw wegen toont
en ons uw woord geeft als licht op onze weg.
Laat ons in alle oprechtheid de weg van uw waarheid gaan
in respect en liefde verbonden met u en onze naaste.
Zegen allen die ons daarin tot voorbeeld zijn
en zegen ons die trachten te gaan in het spoor
van uw Zoon en onze broeder: Jezus Christus,
die met u leeft en heerst in eeuwigheid. Amen. 

 top

Handreiking                                               
tweede zondag van de veertigdagentijd
jaar B, 28 februari 2021
Lezingen: 1Koningen 19, 9-18; psalm 16;
2Petrus 1, 16-21; Marcus 9, 2-10.

Op weg naar Pasen en voor zijn lijden en dood openbaart Christus zijn luister tot ontzag van zijn leerlingen. Hij heeft zijn plaats bij Elia en Mozes. Hij is de vervulling van wet en profeten.

Psalm 16, 8.10.11a
Steeds houd ik de HEER voor ogen, met hem aan mijn zijde wankel ik niet.
U levert mij niet over aan het dodenrijk en laat uw trouwe dienaar het graf niet zien. U wijst mij de weg naar het leven.


De Heer zij met ons allen en schenke ons overvloedige vreugde in zijn nabijheid (ps.16,11b).
Laat de dag aanbreken en de morgenster opgaan in ons hart (2Petrus1, 19b).

Psalm 25b Lb; OkGb 221
K. Houd mij in leven, wees Gij mijn redding,
steeds weer zoeken mijn ogen naar U.
A. Houd mij in leven, wees Gij mijn redding,
steeds weer zoeken mijn ogen naar U.
K. Omdat Gij zijt zoals Gij zijt,
zie naar mij om en wees mij genadig,
want op U wacht ik, een leven lang.
A. Steeds weer zoeken mijn ogen naar U.
K. Zijt Gij het, Heer, die komen zal,
of moeten wij een ander verwachten?
Heer, mijn God, ik ben zeker van U.
A. Houd mij in leven, wees Gij mijn redding
steeds weer zoeken mijn ogen naar U.
K. Gij geeft Uw woord aan deze wereld,
Gij zijt mijn lied, de God van mijn
vreugde,
naar U gaat mijn verlangen, Heer.
A. Steeds weer zoeken mijn ogen naar U.
Houd mij in leven, wees Gij mijn redding
steeds weer zoeken mijn ogen naar U.

Gebed
Barmhartige God,
wij wenden ons tot U in vertrouwen,
want groot is uw genade en blijvend uw liefde voor ons.
Open ons hart en laat uw licht in ons schijnen,
opdat wij de goede weg gaan die ten leven leidt.
Mogen wij ons in deze tijd bijzonder toeleggen
op de liefde tot onze naaste
en het beoefenen van gerechtigheid.
Laat ons door de kracht van de Geest
die is in Christus Jezus, onze broeder,
getuigen dat Hij leeft en leven geeft
voor tijd en eeuwigheid. Amen.

Het ruisen van de stilte

De taak van een profeet is zwaar. Het is vechten tegen de bierkaai. Profetische woorden worden zelden met vreugde en in openheid ontvangen. En dat is niet verwonderlijk. Profetische woorden halen ons terug van waar we mee bezig zijn om de wegen van het Woord te gaan. Halen ons uit onze comfort zone, om het eigentijds te zeggen. Het vraagt ons om te luisteren, ons doen en praten stil te leggen en van binnen te luisteren. En eigenlijk moet je daarvoor eerst alle beweging en onrust van hart en verstand tot rust brengen. En ook beelden en opvattingen waaruit het leven is verdwenen los laten om opnieuw te luisteren en te kijken met nieuwe ogen.
Wanneer we die stilte ingaan kunnen we God opnieuw ontmoeten en onszelf hervinden. Zo vergaat het de grote profeet Elia en zo kan het ook ons gebeuren.

In de tweede Petrusbrief staat een prachtige zin met betrekking tot het profetisch woord dat Jezus spreekt en dat Hij ook is. Vers 1,19: “..jullie doen er goed aan er acht op te slaan als op een lamp die schijnt in een donkere ruimte, totdat de dag aanbreekt en de morgenster opgaat in jullie harten”. (OKV)
Jezus als het licht dat in het duister van de wereld schijnt. De zon van gerechtigheid die het duister van het onrecht aan het licht brengt en licht in de harten van mensen brengt om op geleide van het Woord, dat een lamp voor de voeten is, een leven te leiden van gerechtigheid en naastenliefde. Het mensenhart wordt hierin vergeleken met de donkere ruimte die door het profetisch woord verlicht wordt.
In het ontwaken van ons hart worden we kinderen van het licht.

In het heldere licht van de bergtop valt de sluier van de ogen van de leerlingen en zien zij Jezus als de geliefde zoon van de Vader. Geflankeerd door Mozes die op een woord van God het volk Israël heeft geleid uit slavernij, en door Elia, de grote profeet die naar verluidt wederkeert aan de vooravond van de messiaanse tijd. Vandaar de vraag aan Johannes de Doper of hij de profeet is. Mozes stierf op het gelaat van God en Elia is ten hemel opgevaren. Als bevrijdende profeet leidt Jezus zijn volk uit de slavernij van zonde en dood naar nieuw leven, beloofd land, voltooid Jeruzalem. Als Broeder gaat hij de weg van mensen met mensen, als Zoon leidt hij zijn zusters en broeders op de weg van het leven.
Het is ons diepste verlangen naar het leven en Gods liefde voor ons die in Christus aan het licht komen.


Intentie

Bidden we voor de mensen van wie het hart duister is door verdriet, woede, teleurstelling. En die daardoor niet vrij en liefdevol kunnen leven.

 

Zegenbede

Zegene ons de Algoede,
die licht schept waar duisternis heerst,
die ons leven aan het licht brengt
en maakt tot kinderen van het licht.
Vader, +Zoon en heilige Geest. Amen.

 top


Handreiking eerste zondag van de

veertigdagentijd, 21 feb. 2021. 

Lezingen: Genesis 9, 8-17;
1Petrus 3, 18-22; Marcus 1, 12-15.

“Zie”, zegt God, “ik span een regenboog als teken van hoop en verbondenheid voor alle geslachten. Als ik de boog zie zal ik mijn verbond indachtig zijn dat ik sluit met al wat leeft op de aarde”.

Wie woont onder de hoede van de Allerhoogste,
die zegt tot de Heer: mijn toevlucht, mijn veste zijt Gij. (naar ps 91, 1-2)

De God van het verbond gedenke ons in onze dagen.
Zoals het was in het begin en nu en altijd, tot in eeuwigheid. Amen.

Laten wij bidden:

Barmhartige God,
verlangend naar het nieuwe leven trekken wij door de tijd
en U trekt met ons mee als licht en woord van leven.
Wij bidden U:
blijf bij ons als wij twijfelen aan U en afdwalen van de goede weg.
Breng ons terug en leid ons in het spoor van uw waarheid.
Laat ons standhouden in de beproevingen van ons bestaan,
opdat wij mogen verrijzen op de dag van Jezus Christus,
die leeft en leven geeft voor tijd en eeuwigheid.  Amen.

Ter overweging
Naar ik meen is geen mens onverschillig voor het verschijnsel van de regenboog. Ieder houdt even de pas in om te kijken. Het is ook een mooi symbool. Het ene licht dat zich laat zien in zijn veelkleurigheid. Het is zowel een symbool van de zorg voor het milieu als voor de verscheidenheid in de geaardheid van mensen in hun relatievormen. En natuurlijk voor de Eeuwige die trouw houdt aan het werk van zijn handen. En als zodanig de blijvende verbinding tussen de hemel en de aarde.

Niet zelden zien we God als de Ene en Ongedeelde, maar toch manifesteert God zich in de verscheidenheid. De eenheid zit niet in ongedeeldheid, de hele beweging van de schepping begint met delen en onderscheiden. Tussen licht en donker, land en water, hemel en aarde, mens en evenmens. Beeld van God zijn we alleen samen en niet in onze individualiteit. De eenheid wordt gevonden in de relatie, de verbondenheid, het aanzien.
Het ene licht, zou je kunnen zeggen, bestaat slechts als de samenstelling van de kleuren en de kleuren ontlenen hun bestaan aan dat ene licht. Het een kan niet zonder het ander.

Het lijkt me een goede zaak te beseffen dat verscheidenheid en veelkleurigheid een wezenlijk kenmerk is van de wijze waarop God zichtbaar wordt. Niet uniformiteit en eenheidsworst. Er is verscheidenheid aan gaven. En ieder heeft haar plaats in het samenstel en samenspel van de schepping. In het huis van de Vader zijn vele woningen en in de boom van het leven vinden allerlei vogels een plek.

Als verbinding tussen hemel en aarde en teken van Gods trouw is die regenboog Christus. Hij verwijst naar het verbond ten leven dat God heeft gesloten met al wat leeft en Hij leeft dat verbond. De belofte die de regenboog inhoudt komt in hem tot leven. Hij heeft respect voor ieder die hij tegenkomt en schenkt hun aanzien, heil en genezing. Hij is het rijk van God waarnaar wij verlangen en waarnaar wij op weg zijn.

Dat doen we door ons te keren tot God en tot elkaar. Door ons erop toe te leggen de eenheid van het veelkleurige rijk van God zichtbaar te maken. Vooral in deze tijd waarin we het allemaal moeilijker hebben en waarin we niettemin in geloof op weg zijn naar Pasen, naar nieuw leven.


Gebed 

God van het verbond,
wij danken U dat U ons in deze tijd helpt
om ons toe te leggen op de beoefening van gerechtigheid.
Laat ons in de veertig dagen naar Pasen
licht verspreiden waar wij kunnen.
Gij zelf zijt ons een licht op ons pad,
en uw woord is een lamp voor onze voeten,
zelfs op de donkerste momenten van ons leven.
Mogen wij gaan in het spoor van Jezus uw Zoon,
die ons voorgaat, om met hem te verrijzen.
Gij die leeft in eeuwigheid.  Amen.

Lied: Van de opgang, Alles wat over ons geschreven is (OkGb 619)
Mehrtens/Barnard   

Alles wat over ons geschreven is gaat Gij volbrengen in de veertig dagen;
de tien geboden en de veertig slagen, dit hele leven dat geen leven is.

De schepping die voor ons gesloten was, ontsluit Gij weer, Gij opent onze ogen.
O Zoon van David, wees met ons bewogen, het vuur van bloed en ziel brandde tot as.

Maar, Heer, de haard van uw aanwezigheid zal in ons hart een vreugdevuur ontsteken;
Gij waart met ons, Gij zult ons niet ontbreken, Gij hogepriester in der eeuwigheid.

Gij onderhoudt de vlam van ons bestaan. Aan U, o Heer, ontleent het brood zijn leven.
Ons is een loflied in de mond gegeven, sinds Gij de weg van ’t offer zijt gegaan.

 

Zending en zegen 

Jezus zegt (Marcus 1,15): De tijd is vervuld en het koninkrijk van God is nabij gekomen; bekeert u en gelooft in het evangelie.

Moge de Algoede God ons geloof in de Blijde Boodschap
en in de nabijheid van het rijk Gods bestendigen en versterken,
opdat wij in woord en daad getuigen van zijn Verbond met al wat leeft.
Zegene ons daartoe de Vader, + Zoon en heilige Geest.  Amen. 

 top

 

Aswoensdag, begin van de veertigdagentijd                                                       
17 februari 2021, zoombijeenkomst

Lezingen (eigen lezing): Jesaja 58,1-10; 2Korintiërs 5,20-6,10; Matteus 6,1-6.16-21.

20.00 uur: Welkom en opening
Van harte welkom in deze zoomomgeving waarin we elkaar kunnen zien, spreken en ontmoeten aan het begin van de veertigdagentijd.
Normalerwijze zouden we natuurlijk bij elkaar gekomen zijn in de Lebuinuskapel om de veertig dagen liturgisch te beginnen en as op te leggen als teken van onze bereidheid om op de weg naar Pasen een weg van bekering te gaan.

De asoplegging is daarmee een uiterlijk teken van een innerlijke gesteltenis. De oude mens sterft om de nieuwe mens geboren te laten worden. We oefenen het nieuwe leven in waarvan we met Pasen het onderpand ontvangen. Binnen de strenge bewoordingen van Amos heeft God geen behagen in offers en hymnen zonder een bijpassende levenswijze. Amos spreekt uit naam van God: “Laat liever recht stromen als water, en de gerechtigheid als een altijd voortstromende beek”. Ook de Jesaja-lezing is daarin duidelijk. “Is vasten niet: misdadige boeien losmaken, de banden van het juk ontbinden, verdrukten bevrijden…je brood delen met de hongerige, onderdak bieden aan armen zonder huis, de naakte kleden, je bekommeren om je zuster en broeder”. Dan pas breekt het licht door in de wereld.

De liefde van God, de genade van onze heer Jezus Christus
en de gemeenschap van de heilige Geest zij met ons allen.  Amen.

Onze hulp is + de Naam van de Heer.
Van geslacht op geslacht tot in eeuwigheid.

De Heer zij met u.
En met uw geest. 

Laten wij bidden.

Barmhartige God,
U bent nabij aan uw volk
en uw Aanwezigheid trekt mee door de woestijn,
door droog dor land,
op weg naar nieuw beloofd leven
op geleide van uw woord, uw levensgave.
Wees met ons in deze onze dagen van ons leven
waarin we hunkeren naar nabijheid
en een hersteld bestaan.
Laat deze periode tot bezinning zijn
en ons doen verlangen naar de nieuwe mens,
de nieuwe wereld, het nieuw Jeruzalem.
Door Christus onze Heer.  Amen

Leggen we de hand op ons hart en zingen:

Herschep ons hart, heradem ons verstand, Dat wij elkaar behoeden en doen leven.
maak ons tot uw gemeenschap, wees de stem die mijn geweten wekt;
Verberg u niet, verberg u niet.

20.15 uur
Uitwisseling met betrekking tot beleving van de veertigdagentijd in zoveel restricties
en ten aanzien van ons verlangen naar nieuw bestaan, naar een geestelijk Pasen.

------------------------------------------

20.45 uur
Gebed:

Wij danken u, God, voor hetgeen we met elkaar hebben gedeeld.
Laat het ons tot bemoediging zijn en vergezellen
op onze persoonlijke weg in de veertig dagen naar Pasen.
We weten ons verbonden met u en met elkaar,
we gaan dezelfde weg, hoe verschillend wij ook zijn,
en hopen allen te mogen delen in uw leven.
Schenk ons uw heil en de ervaring van uw nabijheid
door Christus onze Heer. Amen. 

Afsluitend lied: Van de opgang, Alles wat over ons geschreven is (OkGb 619)
Mehrtens/Barnard   
Dit met ondersteuning van een door Toon ’t Hoen gemaakte video. Indien dat niet lukt, is hieronder de tekst.
Alles wat over ons geschreven is gaat Gij volbrengen in de veertig dagen;
de tien geboden en de veertig slagen, dit hele leven dat geen leven is.

De schepping die voor ons gesloten was, ontsluit Gij weer, Gij opent onze ogen.
O Zoon van David, wees met ons bewogen, het vuur van bloed en ziel brandde tot as.

Maar, Heer, de haard van uw aanwezigheid zal in ons hart een vreugdevuur ontsteken;
Gij waart met ons, Gij zult ons niet ontbreken, Gij hogepriester in der eeuwigheid.

Gij onderhoudt de vlam van ons bestaan. Aan U, o Heer, ontleent het brood zijn leven.
Ons is een loflied in de mond gegeven, sinds Gij de weg van ’t offer zijt gegaan.

Zegenbede en zegen

 

Gezegend zijt gij, God,
die ons het leven schenkt en nieuw leven geeft.
Wees met ons op onze wegen, opdat het uw wegen zijn.
Zegen ons met het licht van uw gelaat
en laat ons gaan in vrede, Gij,
Vader, +Zoon en heilige Geest.  Amen. 

 

 top
 

31 januari 2021 Opdracht van de Heer
Licht in de tempel, licht voor volken.

Lezingen: Maleachi 3, 1-4; Hebreeën 2, 14-18; Lucas 2, 22-40.
Vandaag vieren we het laatste openbaringsfeest van de kersttijd, de veertig dagen van Kerstmis. Die begint natuurlijk met de Geboorte van de Heer, gevolgd door Epifanie/Driekoningen, de Doop van de Heer in de Jordaan, de bruiloft te Kana, en vandaag de Opdracht in de tempel. Al deze openbaringsmomenten weerspiegelen de ontwikkeling van het geloof: dat Jezus de Heer is, de kurios, de Messias, de Christus.
Die momenten komen tot ons in verhalen, menselijke verhalen, die ook het geschieden van God aan mensen vertegenwoordigen. Openbaring kan niet zonder menselijke ontvangenis.

De evangelietekst van vandaag vind ik een van de ontroerendste in de lezingencyclus. Gods aanwezigheid komt zelden nabijer in de Schrift…..geen wonder in de verhalen over de Menswording.
Maria en Jozef gaan naar de tempel om Jezus aan de Heer ‘aan te bieden’. Het betreft de veertigste dag van de geboorte van Jezus. Daarmee eindigt de periode van rituele onreinheid voor de moeder na de bevalling. Maria zou anders misschien als vrouw onder de wet naar een ritueel bad in de buurt gaan. Maar in ons verhaal moet Jezus naar de tempel worden gebracht.
Daarmee vervullen zij een heel belangrijk gebod dat verbonden is met de meest dramatische gebeurtenis uit het vroege leven van het volk Israel. Elke eerstgeborene, wanneer het na een maand levensvatbaar blijkt, moet opgedragen worden aan de Heer. Dit gaat terug op het begin van de uittocht uit Egypte. De bevrijding van het volk uit het slavenhuis is niet zonder slag of stoot gegaan. Het kostte heel wat om farao te overtuigen om de Israëlieten te laten gaan. Misoogsten, ondrinkbaar water, muggen- en sprinkhanenplagen, de pest. En tenslotte de dood van alle eerstgeborenen. “Er was geen huis zonder dode” staat in Exodus 12,30. Wat een prijs voor bevrijding!

De gedachtenis van de verlossing kan niet zonder de herinnering aan deze prijs. Het bloed van de eerstgeborenen van Egypte, vormt een ereschuld. Daarom zegt de Heer tegen Mozes al voor de uittocht, in hoofdstuk 13 vers 2 van Exodus,  “Wijd alle eerstgeborenen aan Mij; alles wat bij de Israëlieten de moederschoot opent, mens of dier, behoort Mij toe”. En verderop staat: “En als uw kind u later vraagt wat dit betekent, dan moet u zeggen: ‘De Heer heeft ons met krachtige hand uit Egypte geleid en toen farao halsstarrig was heeft Hij hem geslagen in de eerstgeborenen. Daarom koop ik al het eerstgeborene van het mannelijk geslacht vrij’”. Dit is een instelling en gedachtenis voor alle generaties. Om te gedenken dat hun vrijheid gekocht is met het bloed van de eerstgeborenen van het volk dat hen onderdrukte. 

Het aanbieden van Jezus in de tempel is daardoor exodusgedachtenis. Het vindt plaats in Jeruzalem, plek van het pascha (lijden, dood en doorgang) van de Christus. Hij is de eerstgeborene die zijn bloed zal vergieten voor de bevrijding van zijn broeders en zusters. Hij is immers zowel offerande, hogepriester en nieuwe tempel. Hij is waar de tempel voor staat: woonplaats van de aanwezigheid van de Allerhoogste. Hij geeft zijn leven als Eerstgeborene voor alle eerstgeborenen uit het geloof. Hij zal echter ook een nieuwe tempel bouwen. Niet van steen, maar van levende stenen.
Al deze aspecten klinken door in de scene die ons hier in het Evangelie wordt verteld. Het is een tekst die opgaat naar het hart, om een Joodse uitdrukking te gebruiken.

Hier ontmoeten we de figuren van Simeon en Hanna. Mensen op leeftijd, gelouterd door het leven en beproefd  in hun jarenlang volgehouden verwachting. Hanna, een profetes, die biddend en vastend in de nabijheid van God verblijft en over God spreekt tot hen die de verlossing van Jeruzalem verwachten. Juist daarin is zij profetes; zij verkondigt hoop aan mensen die heil verwachten en sterkt hen met haar vaste geloof. Zij die ogenschijnlijk zelf in menselijke zin weinig te verwachten heeft. Weduwe na een kort huwelijk, blijkbaar kinderloos en bijna 84. Maar zij kijkt uit naar toekomst, een toekomst die haar overleeft en waarvan zij tegelijkertijd deel uitmaakt. Dat is haar kracht. Zij verbindt haar leven en verwachting met de toekomst van Israel en met allen die de verlossing van Jeruzalem verwachten. Het aardse Jeruzalem als afbeelding van de messiaanse werkelijkheid, het hemelse Jeruzalem.
Met Simeon vertegenwoordigt zij heel het gelovige Israel, mannen en vrouwen die leven in hoop. Simeon wordt in de tekst van onze lezing (NBV) rechtvaardig en vroom genoemd. Dat is: iemand die in zijn daden en in zijn hart God aanhangt en innig met hem leeft. Dit soort mensen staat hoog in aanzien. Simeon leeft in de verwachting van de vertroosting van Israel en heilige Geest rust op hem. De verwachting die in hem leeft  is juist een teken van de werking van die Geest. En hij heeft een woord ontvangen dat hij in zijn (levens)dagen de Messias, de gezalfde van Heer, zou aanschouwen. De ontmoeting met Jezus doet zijn hart overlopen in de woorden van zijn lied. Zijn leven is vervuld. Hij heeft het licht aanschouwd.

Het menselijke moment van twee mensen die naar de wet hun kind opdragen en een offer tot reiniging brengen, wordt geplaatst in de bevrijdingsgeschiedenis van God met zijn volk. Tegelijk is dit moment een opening naar alle volken. De Messias heeft immers betekenis, niet alleen voor Israël, maar voor alle volken. Gods heil en bevrijding voor Israël zijn niet te isoleren van het heil voor heel de mensenwereld. Met andere woorden, zijn menswording heeft betekenis voor de menswording van alle mensen. En voor de menselijkheid van de hele bewoonde (lees: beschaafde) wereld.

Net als die van Simeon zijn onze ogen oud. Dat wil zeggen: zij zijn oud geworden en moe  door het zien van te veel ellende. Kunnen we nog wel tekenen van hoop zien? Zien wij nog licht? We moeten het, als we naar de enscenering van het verhaal kijken, kennelijk niet te ver zoeken. Maar in het kleine dat ons in de schoot valt. Juist in ogenschijnlijk hopeloze en uitzichtloze situaties is dit kleine zo belangrijk. Misschien drukt God zich wel juist daarin uit, in het kleine en hoopgevende, temidden van de grote puinhoop die wij er vaak van maken. Het kan zomaar gebeuren.

Maleachi zegt in zijn dialoogverhaal over de vervulling van Gods belofte: “plotseling zal dan de Heer in zijn heiligdom binnentreden, de Heer die gij zoekt, de bode van het verbond, naar wie gij met vreugde uitziet”. Wanneer we als Simeon onze verwachting en ons verlangen naar vertroosting juist niet opgeven en net als Hanna dichtbij de tempel blijven en God dienen, kan het zomaar gebeuren dat onze Heer het heiligdom binnentreedt. Het kind dat de tempel in wordt gedragen is immers zelf beeld van de nieuwe tempel in de Geest. En hij treedt binnen in het heiligdom van een gelovig en ontvankelijk hart.

God is niet eenkennig. In de oudere profetische geschriften en in de verkondiging van Jezus zien we een God die open staat voor ieder die zich tot Hem wendt en die geen schepsel uit zijn liefde laat vallen.
Een God die zo liefheeft en zich zo toegankelijk wil maken, kan niet worden toegeëigend. Kan niet worden opgesloten in maar één belijdenis. Hij/Zij is immers bron van licht en heil voor alle mensen en alle volken, zijn liefde is wijd als de wereld. De God die we belijden is niet exclusief van ons. We zijn geroepen om van Hem te getuigen door de Geest die in ons is. Maar we mogen en kunnen onze God niet claimen. God is voor ons, maar niet van ons. Wij zijn van Hem/Haar, maar Zij/Hij niet van ons. We zullen zijn liefde moeten delen. Alleen zo kan Hij onze God zijn als de God die er voor alle mensen wil zijn.

De waarheid van hetgeen we geloven zit niet zozeer in onze theologie, niet in onze kerk, maar in ons getuigenis. Een getuigenis die het niet alleen bij woorden laat, maar tot daad komt. Een getuigenis en een geloof die zich in de wereld waar maken, werkelijkheid worden. Zoals in Jezus zelf die vervuld van Gods Geest zich aanbiedt aan ons als de uit levende stenen opgebouwde tempel. Opdat wij doen wat we zijn: zichtbaar teken van Gods liefde, woonplek van de Allerhoogste. Licht voor de wereld.  Amen.

 top

 

Overweging 03 januari 2021
Epifanie
van ver gekomen

Lezingen: Jesaja 60, 1-6; Efeziërs 3, 1-12; Matteus 2, 1-12.
Soms moeten we van ver komen om de Heer te zien en te erkennen. De omstandigheden van het leven zijn in staat om ons vertrouwen en geloof in een nabije en goede God te ondermijnen en ons op afstand te plaatsen. We kunnen en durven niet meer te geloven. Niet dat we daar gelukkiger van worden. Het is een soort ballingschap, een woestenij. De teleurstelling dooft immers niet het verlangen naar heelheid, en naar geloof.
Het is het verlangen om te ervaren dat je gekend en gezien bent. Een weerloze maar betrokken God is te verkiezen boven een machtige God die onverschillig lijkt ten aanzien van ons lot. Een God die mijn machteloosheid en gebrokenheid aanziet en begrijpt, is te verkiezen boven een die in zijn macht boven me staat en daardoor niet in staat is mij te begrijpen en lief te hebben.
Ons verhaal gaat over kwetsbaarheid en solidariteit. En over de leven veranderende  ervaring van de ontmoeting met het weerloze. Het verhaal van iedere mens.

Vandaag vieren we hoe God in een mensenkind verschijnt aan de volken. We noemen het Epifanie, verschijning of openbaring. En eigenlijk is die viering ouder dan de viering van Kerstmis. Maar in de kerk van het westen heeft de geboorte van Christus de overhand gekregen. Dit als kerstening van de Germaanse zonnewendefeesten en het romeinse feest van sol invictus, de onoverwinnelijke zon. Epifanie nam geboorte, aanbidding door de volken, doop van de Heer en bruiloft van Kana samen. In de rite van de kerk van het westen zijn al deze momenten uiteengelegd in verschillende openbaringsfeesten. Gaandeweg hebben de wijzen uit het verhaal verschillende leeftijden gekregen, als om de mens in zijn levensfasen aan te duiden. Zij kregen de gestalte van koningen om de onderwerping van de wereldlijke macht aan de kerkelijke en goddelijke macht uit te drukken. Na de ontdekking en kerstening van andere continenten kregen zij verschillende huidskleuren, waarbij de oudste en eerste blank is (!). De kerkelijke en politieke geschiedenis weerspiegelt zich in de ontwikkeling van de afbeeldingen.
Maar de oorspronkelijke afbeelding zag er anders uit. De oudste afbeelding vinden we in de catacomben van Priscilla in Rome. Daarop staan Maria met kind op schoot en drie getinte mannen met frygische mutsen en oosterse kledij afgebeeld die geschenken brengen. Hier zijn het nog helemaal de uit het Oosten afkomstige Magi, uit de streek waar de zon opgaat zoals Matteus schrijft. Zij hebben een teken aan de hemel gezien dat er een koning voor de Joden is geboren. En uit hun verre land reizen ze naar Judea om hem hulde te brengen. Op het eerste gezicht is dat toch merkwaardig. Waren zij dan zelf joods? Waarschijnlijk niet. Maar zij blijken wel de Joodse geschriften te kennen. Wat was dan hun belang bij een koning van de Joden?

Dit gegeven in het verhaal van Matteus maakt duidelijk dat hier meer is dan zomaar een koning. Tegen Herodes zeggen de Magi dat zij zijn ster hebben gezien. Herodes roept meteen zijn priesters en Schriftgeleerden en vraagt hun of zij weten waar de Christus, de Messias dus, geboren zou worden. Deze vreemdelingen zijn van ver afgekomen op de messiaanse koning, die van belang is voor alle volken. In Hem wordt Gods heil aangeboden aan alle volkeren.
Veel belangrijker nog dan de zelfopenbaring van de Ene en Eeuwige in de wereld, is de ontvangst van deze openbaring door de wereld. De Magi symboliseren de wereld. Zij zien een ster en kennen de Schriften waardoor zij dat verschijnsel ook religieus kunnen interpreteren als iets wat ook hen aangaat en betreft. Zij gaan op reis om die universele koning te zoeken, maar hebben geen idee wat zij zullen aantreffen en wat dat met hen zal doen.
In eerste instantie verwachten zij een koning zoals zij die kennen: verheven, machtig, rijk. Via het paleis van Herodes, een ouderwetse potentaat, komen ze bij een primitieve behuizing. Daar raken zij vervuld van een bijzondere vreugde en ontsluiten hun schatten voor het kind met zijn moeder die ze er aantreffen.
Zo ontsluiten ook wij de schatten van ons hart in de ontmoeting met Christus. Langs een andere weg keren zij terug naar hun land. Er wordt niet verteld dat zij Gods lof prijzen en verkondigen, zoals dat bij andere ontmoetingen met Jezus (genezingen enz.) wel het geval is. Maar er is wel iets met hen gebeurd.
Zij zijn op weg gegaan met de beperkte kennis die zij hadden, een ster van hoop op een nieuw koningschap volgend. De ster komt tot staan bij het weerloze licht dat schijnt in de duisternis van onze wereld. De ontmoeting verandert hen en zij gaan andere wegen bewandelen, terug naar hun land. Maar hun wereld is niet langer hetzelfde. Dit is prachtig verwoord in het gedicht ‘De reis van de Magi’ van T.S. Eliot, in de vertaling van Martinus Nijhoff: “wij keerden terug naar ons land, onze koninkrijken, maar voelden ons niet meer thuis in de oude orde tussen vreemde mensen die hun goden omklemmen.”
De ontmoeting met Jezus is altijd transformatief, het maakt andere mensen van ons waardoor onze kijk op de wereld verandert.
De wereld zoals de Magi die kenden is hun in het licht van de openbaring niet langer een thuis. De gebruikelijke gang van zaken, de idolen die de mensen omklemmen, zijn hun vreemd geworden.

God openbaart zich in de wereld, aan de volken, aan alle mensen. Dat is geen poging tot kolonisering van de wereld, maar een universeel liefdesaanbod. Het is weerloos, maar zeer weerbaar; krachtig, maar niet machtig. En wanneer de wereld die openbaring ontvangt en opneemt, verandert er iets. We gaan met andere ogen naar onze werkelijkheid kijken.
Met de wereld bedoel ik hier niet de aarde, de maan enzovoort, maar het hele domein van het menselijk bedrijf met alles wat daarbij hoort aan emoties, aan lijden en sterven, aan ondernemen en vechten, aan technische en economische verrichtingen, aan indrukwekkende prestaties op velerlei gebied, aan persoonlijke relaties en internationale betrekkingen.
Gods menswording is in de eerste plaats een openbaring aan mensen met betrekking tot mensen. Wie anders zouden zijn openbaring moeten ontvangen? Dat betekent dat onze wereld, in het licht van deze openbaring, gericht staat op menswording, op humanisering. En dat is een radicale keuze voor het kwetsbare, voor de menselijke maat, voor relatie en verbondenheid, voor naastenliefde en vrede, voor gerechtigheid en bescherming van het kleine.

Deze humanisering van de wereld beslaat het hele menselijke bedrijf in al zijn facetten en betrekkingen. Daaronder vallen de directe betrekkingen, de relatie met partner, kinderen, ouders, buren, collega’s en zo meer. Maar ook de indirecte menselijke betrekkingen als de politiek, de economie, het zorgstelsel, de omgang met vluchtelingen, ouderen en zo meer. De menswording van de wereld beslaat de private ruimte, de staat,  en wat de publieke ruimte wordt genoemd. En ook de betrekkingen tussen volkeren.

De universele boodschap van de menswording en de humanisering van de wereld is tegelijk het van Godswege aangereikte paradigma, zeg maar de wijze van kijken en handelen, waarmee we de wereld tegemoet treden. Veelal zien en beoordelen we de wereld als concurrerende markten en culturen, als schaarste en aanbod, als machtsevenwicht en competitie om het bestaan. Deze benadering beïnvloedt ons kijken naar de ander en ons handelen. We leven dan in feite in afgescheidenheid, gedreven door individueel -, nationaal -, c.q. groepsbelang.
Het zou wezenlijk anders zijn wanneer we naar de wereld kijken als mogelijkheid van menswording, als plek van humanisering. En dat gebeurt wanneer we onze werkelijkheid stellen in het licht van Christus. In Hem, als navolgbare mens, ontvangen we een herkenbare vreugdevolle boodschap en een model voor de inrichting van onze samenleving;  voor Perzen (al of niet met frygische mutsen) en Russen en Amerikanen en Europeanen en Chinezen en Afrikanen, die allen mensen zijn en verlangen hun mens-zijn tot ontplooiing te brengen.

Als mensen die geloven in hetgeen in Christus wordt geopenbaard en waar de Messias voor staat,  willen we ons inzetten voor een wereld die menselijk is. Een wereld waarin mensen elkaar als ware zusters en broeders herkennen, als vlees van hun vlees, bloed van hun bloed. Waar kinderen onze gezamenlijke toekomst vertegenwoordigen, en onze gezamenlijke verantwoordelijkheid zijn. Kostbaar en beschermwaardig. Wie wil er nu eigenlijk dagelijks geconfronteerd worden met mensonterende berichten? God is toch in de wereld gekomen om die in liefde te helen? Maar om ons heen kijkend moeten ook wij van ver komen.
Wanneer we Christus, als mens geworden Woord van God, in geloof ontmoet hebben en zijn messiaanse betekenis hebben toegelaten in ons leven, kan het niet anders of de wereld zoals we die dagelijks aan ons zien verschijnen, komt ons vreemd en onwerkelijk inhumaan voor. Een vreemde wereld en wij vreemdelingen en ontheemden (cf lied okkn Gb 803; door de wereld gaat een woord; Liedboek 802; GvL 431). Dat klinkt misschien een beetje triest, maar het is niets anders dan de uitdrukking van ons gezamenlijk verlangen naar de wereld zoals die bedoeld is. Van de wens om andere wegen te gaan; wegen langs de machten heen, zodat ze machteloos staan; wegen van echte verbondenheid en menselijkheid, van licht en vrede…voor iedere mens. Amen.
  top 

 

 


  

 

 

 


info@wardcortvriendt.eu